WPROWADZENIE DO PROJEKTU

Publiczna debata dotycząca zasad dostępu obywateli do broni palnej weszła obecnie w nowy etap. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki wezwał do podjęcia publicznej dyskusji w tym przedmiocie, a Rada Bezpieczeństwa i Obronności przy Prezydencie RP zajęła się propozycjami zmian w przepisach dotyczących dostępu do broni i amunicji. Jest to właściwy moment, aby dyskusję o broni wyprowadzić poza prosty spór pomiędzy zwolennikami i przeciwnikami liberalizacji i postawić pytanie zasadnicze: w jaki sposób zwiększenie liczby praworządnych, zweryfikowanych i odpowiedzialnych posiadaczy broni może zostać wykorzystane do zwiększenia bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej?

Przedstawiony projekt wychodzi z założenia, że liberalizacja dostępu do broni nie musi oznaczać rezygnacji z kontroli państwa. Przeciwnie, możliwe jest stworzenie modelu łączącego zwiększenie potencjału obronnego społeczeństwa z wysokim poziomem bezpieczeństwa publicznego. Szczególnego znaczenia nabiera to po pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. Projekt traktuje legalne posiadanie broni nie tylko jako zagadnienie dotyczące indywidualnych uprawnień obywatela, lecz również jako potencjalny element odporności państwa i społecznego komponentu odstraszania.

Proponowany model jest świadomie umiarkowany. Nie zakłada zniesienia pozwoleń, badań lekarskich i psychologicznych ani innych instrumentów weryfikacji. Zakłada natomiast zwiększenie zaufania państwa do obywatela, który spełnia ustawowe wymagania, oraz stworzenie takich rozwiązań prawnych, aby prywatne środki przeznaczane na legalne posiadanie broni mogły jednocześnie przyczyniać się do zwiększenia odporności Rzeczypospolitej Polskiej. W szczególnym reżimie proponowanym w projekcie bezpieczeństwo okresu pokoju ma zostać zapewnione m.in. przez profesjonalne magazynowanie broni i ograniczenie dostępu do amunicji.

Istotą projektu jest odstraszanie. Potencjalny agresor powinien brać pod uwagę nie tylko liczebność Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej i zasoby pozostające bezpośrednio w dyspozycji państwa, lecz również odporność społeczeństwa, jego przygotowanie oraz zdolność do zachowania spójności w sytuacji zagrożenia. Społeczny komponent odstraszania nie zastępuje armii. Stanowi jeden z elementów zwiększających przewidywany koszt agresji. Najlepszym rezultatem proponowanej regulacji byłaby zatem sytuacja, w której stworzonego przez nią potencjału nigdy nie trzeba byłoby wykorzystywać.

PROJEKT

USTAWA

z dnia ………………. 2026 r

o zmianie ustawy o broni i amunicji oraz niektórych innych ustaw

Art. 1. W ustawie z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji wprowadza się następujące zmiany:

w art. 10 ust. 2 po pkt 8 dodaje się pkt 9 w brzmieniu:

„9) wzmocnienia potencjału obronnego Rzeczypospolitej Polskiej.”;

art. 10 ust. 3a otrzymuje brzmienie:

„3a. Za ważną przyczynę posiadania broni dla pozwolenia na broń do celów ochrony osobistej, osób i mienia uważa się także chęć wzmocnienia potencjału obronnego Rzeczypospolitej Polskiej zadeklarowaną przez:

funkcjonariusza publicznego, o którym mowa w art. 115 § 13 Kodeksu karnego;
funkcjonariusza państwowej formacji uzbrojonej;
żołnierza zawodowego Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz osobę pełniącą terytorialną służbę wojskową;
sędziego, asesora sądowego, prokuratora albo asesora prokuratorskiego;
pracownika administracji rządowej albo pracownika samorządowego;
nauczyciela albo nauczyciela akademickiego;
adwokata, radcę prawnego, notariusza, komornika sądowego, rzecznika patentowego, doradcę podatkowego oraz osobę wykonującą inny zawód zaufania publicznego,

jeżeli jest niekarany za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe i jeżeli osoba ta spełnia pozostałe wymagania przewidziane ustawą do uzyskania pozwolenia na broń.”;

po ust. 3a dodaje się ust. 3b–3d w brzmieniu:

„3b. Za ważną przyczynę posiadania broni w celu wzmocnienia potencjału obronnego Rzeczypospolitej Polskiej określoną w art. 10 ust. 2 pkt 9 uważa się zadeklarowaną przez osobę fizyczną chęć wzmocnienia tego potencjału, jeżeli osoba ta spełnia wymagania określone w art. 15 i art. 16.

3c. Pozwolenie, o którym mowa w ust. 2 pkt 9, uprawnia do posiadania nie więcej niż trzech egzemplarzy broni, w tym nie więcej niż dwóch egzemplarzy broni długiej oraz jednego egzemplarza broni krótkiej w tym automatycznej i samopowtarzalnej. W czasie pokoju pozwolenie to nie uprawnia posiadacza do posiadania amunicji przeznaczonej do broni objętej tym pozwoleniem poza przypadkami i miejscami określonymi w ustawie.

3d. Szczegółowe kategorie broni dopuszczonej do posiadania na podstawie ust. 3b i 3c, wymagania dotyczące jej zgodności z systemami uzbrojenia wykorzystywanymi przez Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej, sposób jej przechowywania oraz zasady korzystania z niej określają przepisy wydane na podstawie ustawy.”;

po art. 32 dodaje się art. 32a w brzmieniu:

„Art. 32a. 1. Broń posiadana na podstawie pozwolenia, o którym mowa w art. 10 ust. 2 pkt 9, należąca do kategorii określonych w art. 10 ust. 3b–3d, podlega obowiązkowi przechowywania w magazynie broni prowadzonym przez przedsiębiorcę posiadającego wymagane prawem uprawnienia albo przez właściwą państwową jednostkę organizacyjną.

W czasie pokoju zabronione jest przemieszczanie broni, o której mowa w ust. 1, w stanie załadowanym oraz przemieszczanie jej łącznie z przeznaczoną do niej amunicją. Korzystanie z tej broni jest dopuszczalne wyłącznie na strzelnicy, z użyciem amunicji udostępnionej na obiekcie i pozostającej pod kontrolą podmiotu prowadzącego strzelnicę lub magazyn broni i strzelnicę.
W razie mobilizacji, wprowadzenia stanu wojennego, wystąpienia bezpośredniego zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa albo w czasie wojny udostępnianie broni znajdującej się w magazynach, o których mowa w ust. 1, następuje na następujących zasadach: Udostępnienia broni, o której mowa w ust. 1, w razie mobilizacji, wprowadzenia stanu wojennego, w razie zagrożenia wojną odbywa się na podstawie zarządzenia albo: Prezydenta RP, Premiera RP, Ministra, Komendanta Głównego Policji, Komendanta Wojewódzkiego Policji; a także na zarządzenie odpowiednich władz wojskowych; w razie wydania zarządzenia w wydaniu broni cywilom, Komendant Wojewódzki Policji może przejąć jedną z trzech jednostek broni osoby fizycznej, w zamian za 1000 szt amunicji do broni określonej w art. 10 ust. 3b-d pozostawionych cywilowi;

po art. 33 dodaje się art. 33a w brzmieniu:

„Art. 33a. 1. Wprowadzenie stanu wojennego, ogłoszenie mobilizacji, wystąpienie zagrożenia wojną, zbrojnej napaści na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo trwanie wojny nie stanowią samoistnej podstawy cofnięcia pozwolenia na broń, odebrania legalnie posiadanej broni lub amunicji ani nakazania ich złożenia do depozytu.

W okolicznościach określonych w ust. 1 odebranie broni lub amunicji może nastąpić wyłącznie na podstawie ustawy i w przypadkach w niej określonych, wobec indywidualnych osób.
Zabronione jest generalne pozbawienie osób cywilnych legalnie posiadanej broni wyłącznie z powodu wprowadzenia stanu wojennego, ogłoszenia mobilizacji, trwania wojny bądź zagrożenia wojną.”.

Art. 2. W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny po art. 231b dodaje się art. 231c w brzmieniu:

„Art. 231c. § 1. Funkcjonariusz publiczny, który, nie mając podstawy prawnej, w związku z wprowadzeniem stanu wojennego, ogłoszeniem mobilizacji, zagrożeniem wojną albo trwaniem wojny odbiera osobie uprawnionej legalnie posiadaną broń lub amunicję albo nakazuje ich wydanie w celu generalnego pozbawienia ludności cywilnej legalnie posiadanej broni, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 wydaje decyzję, rozkaz lub polecenie mające na celu bezprawne, generalne pozbawienie ludności cywilnej legalnie posiadanej broni, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

§ 3. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się do odebrania broni lub amunicji dokonanego na podstawie i w granicach ustawy z przyczyn odnoszących się indywidualnie do jej posiadacza albo w wykonaniu przewidzianego ustawą obowiązku na rzecz obronności państwa.”.

Art. 3. W ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w art. 22 dodaje się przepis w brzmieniu:

„Kosztami uzyskania przychodów są również wydatki poniesione przez podatnika prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą na:

nabycie broni na podstawie pozwolenia, o którym mowa w art. 10 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji;
obowiązkowe przechowywanie broni, o której mowa w pkt 1;
szkolenie strzeleckie podatnika lub osób pozostających z nim w stosunku pracy albo wykonujących na jego rzecz pracę lub usługi na innej podstawie prawnej

– niezależnie od przedmiotu prowadzonej działalności gospodarczej, pod warunkiem że broń jest posiadana zgodnie z prawem, a szkolenie zostało przeprowadzone przez podmiot uprawniony do jego prowadzenia.”.

Art. 4. W ustawie z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych w art. 15 dodaje się przepis w brzmieniu:

„Kosztami uzyskania przychodów są również wydatki poniesione przez podatnika na:

nabycie broni na podstawie pozwolenia, o którym mowa w art. 10 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji;
obowiązkowe przechowywanie broni, o której mowa w pkt 1;
szkolenie strzeleckie osób pozostających z podatnikiem w stosunku pracy albo wykonujących na jego rzecz pracę lub usługi na innej podstawie prawnej

– niezależnie od przedmiotu działalności podatnika, pod warunkiem że broń jest posiadana zgodnie z prawem, a szkolenie zostało przeprowadzone przez podmiot uprawniony do jego prowadzenia.”.

Art. 5. Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.

UZASADNIENIE

I. Potrzeba i cel projektowanej regulacji

Projektowana ustawa stanowi propozycję stopniowej liberalizacji przepisów regulujących dostęp do broni palnej, połączonej z zachowaniem mechanizmów weryfikacji osób ubiegających się o pozwolenie na broń. Projekt nie znosi obowiązku uzyskania pozwolenia, wymaganych ustawą badań ani przesłanek negatywnych odnoszących się w szczególności do stanu zdrowia i karalności. Jego założeniem jest natomiast stopniowe odejście od nadmiernie restrykcyjnego modelu reglamentacji w odniesieniu do osób praworządnych, zweryfikowanych i spełniających wymagania ustawowe.

Bezpośrednią przyczyną wymagającą ponownej oceny dotychczasowego modelu jest zasadnicza zmiana środowiska bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej po rozpoczęciu przez Federację Rosyjską pełnoskalowej agresji przeciwko Ukrainie 24 lutego 2022 r. Wojna tocząca się bezpośrednio przy granicach Rzeczypospolitej Polskiej spowodowała znaczący wzrost zainteresowania obywateli legalnym posiadaniem broni. Związek tego zjawiska z wojną na Ukrainie wynika z zasadniczej zmiany społecznej percepcji zagrożenia: ryzyko konfliktu zbrojnego, wcześniej traktowane przez znaczną część społeczeństwa jako hipotetyczne, stało się zagrożeniem rzeczywistym.

Zmianę tę obrazują dane dotyczące liczby zarejestrowanych egzemplarzy broni. Na koniec 2021 r. było ich 658 379. W 2022 r. liczba wzrosła do 760 218, w 2023 r. do 843 755, w 2024 r. do 930 121, natomiast na koniec 2025 r. przekroczyła milion i osiągnęła 1 037 778 egzemplarzy. W okresie od końca 2021 r. do końca 2025 r. liczba zarejestrowanych egzemplarzy wzrosła zatem o 379 399, czyli o około 57,6%.

Skala tego wzrostu oraz jego zbieżność czasowa z pełnoskalową wojną na Ukrainie wskazują na zasadniczą zmianę społecznego podejścia do posiadania broni. Ustawodawca powinien tę zmianę uwzględnić, tworząc rozwiązania pozwalające wykorzystać rosnącą liczbę praworządnych i zweryfikowanych posiadaczy broni również jako element odporności państwa.

Podstawowym celem projektowanej regulacji jest zwiększenie zdolności odstraszania potencjalnego agresora. Odstraszanie jest skuteczne wówczas, gdy potencjalny agresor przed podjęciem decyzji o napaści musi uwzględnić nie tylko potencjał regularnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, lecz także społeczną odporność państwa, liczbę obywateli zaznajomionych z bezpiecznym posługiwaniem się bronią oraz ekonomiczne i organizacyjne koszty ewentualnej okupacji.

Potencjał obronny państwa nie jest bowiem wyznaczany wyłącznie przez liczbę żołnierzy zawodowych, jednostek wojskowych i wyposażenia pozostającego w dyspozycji Sił Zbrojnych. Potencjalny agresor przy ocenie kosztów napaści oraz ewentualnej okupacji terytorium państwa bierze pod uwagę również zdolność społeczeństwa do długotrwałego oporu, liczbę osób zaznajomionych z bronią oraz stopień przygotowania społeczeństwa do funkcjonowania w warunkach konfliktu.

Projekt opiera się zatem na założeniu, że odpowiednio ukształtowany system legalnego posiadania broni przez praworządnych i zweryfikowanych obywateli może pełnić przede wszystkim funkcję prewencyjną i odstraszającą. Im wyższa jest przewidywana cena agresji i późniejszego utrzymywania kontroli nad zaatakowanym państwem, tym mniejsza jest atrakcyjność podjęcia agresji.

Istotą proponowanego rozwiązania jest stworzenie przewidywalnego mechanizmu prawnego funkcjonującego już w okresie pokoju. Obywatel powinien znać zakres swoich praw i obowiązków, państwo powinno posiadać wiedzę o liczbie i miejscu przechowywania broni objętej szczególnym reżimem, zaś potencjalny agresor powinien mieć świadomość istnienia dodatkowego, rozproszonego potencjału społecznego zwiększającego przewidywany koszt agresji. Podstawowym oczekiwanym skutkiem regulacji jest to, aby mechanizm ten nigdy nie musiał zostać wykorzystany w warunkach rzeczywistego konfliktu.

Doświadczenia wojny na Ukrainie unaoczniły ponadto, że w warunkach konfliktu zbrojnego państwo może nie być w stanie zapewnić każdemu obywatelowi bezpośredniej i nieprzerwanej ochrony. Obywatele muszą mieć realną możliwość ochrony życia i zdrowia własnego oraz swoich najbliższych w granicach określonych prawem. Regulacja dotycząca broni nie może być konstruowana wyłącznie z perspektywy warunków pokojowych, przy założeniu nieprzerwanego i pełnego funkcjonowania wszystkich struktur państwa.

II. Rozszerzenie art. 10 ust. 3a ustawy o broni i amunicji

Pierwszym elementem projektu jest rozszerzenie obowiązującego art. 10 ust. 3a ustawy o broni i amunicji. Ustawodawca przyjął już zasadę, zgodnie z którą chęć wzmocnienia potencjału obronnego Rzeczypospolitej Polskiej może stanowić ważną przyczynę posiadania broni. Projekt nie tworzy więc od podstaw nowej aksjologii regulacji, lecz rozwija rozwiązanie już funkcjonujące w polskim porządku prawnym.

Nie istnieją dostateczne podstawy do ograniczania tej konstrukcji wyłącznie do obecnie wskazanych kategorii osób. Jeżeli państwo ufa własnym funkcjonariuszom i żołnierzom w stopniu uzasadniającym szczególne potraktowanie ich deklaracji wzmocnienia potencjału obronnego, analogiczne założenie powinno obejmować sędziów, prokuratorów, pracowników administracji publicznej, nauczycieli i nauczycieli akademickich oraz przedstawicieli zawodów zaufania publicznego.

Projekt obejmuje w szczególności adwokatów, radców prawnych, notariuszy, komorników sądowych, rzeczników patentowych i doradców podatkowych, jak również przedstawicieli innych zawodów zaufania publicznego, jeżeli ustawowym warunkiem ich wykonywania jest niekaralność za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe.

Kryterium to nie ma charakteru przypadkowego. Państwo już na podstawie innych regulacji uznaje osoby należące do tych grup za podmioty, od których wymaga szczególnego standardu praworządności, rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu oraz poddania odpowiedzialności zawodowej. Racjonalne jest zatem uwzględnienie tych okoliczności również przy określaniu ważnej przyczyny posiadania broni.

Projekt nie znosi wobec tych osób wymaganych ustawą badań lekarskich ani psychologicznych. Rozszerzenie art. 10 ust. 3a dotyczy przesłanki ważnej przyczyny posiadania broni, a nie wymagań dotyczących zdolności do jej bezpiecznego posiadania. Liberalizacja ma zatem charakter kontrolowany i nie prowadzi do automatycznego uzyskania pozwolenia przez sam fakt wykonywania określonego zawodu.

III. Nowy cel pozwolenia – wzmocnienie potencjału obronnego Rzeczypospolitej Polskiej

Drugim elementem projektu jest stworzenie odrębnego celu pozwolenia na broń – wzmocnienia potencjału obronnego Rzeczypospolitej Polskiej.

Pozwolenie to obejmuje maksymalnie trzy egzemplarze broni: dwa egzemplarze broni długiej i jeden egzemplarz broni krótkiej. Jednocześnie projekt wprowadza szczególny reżim jej przechowywania i korzystania z niej w okresie pokoju.

Założeniem konstrukcji jest rozdzielenie własności broni od możliwości jej swobodnego przechowywania wraz z amunicją przez właściciela. Broń objęta szczególnym pozwoleniem podlega przechowywaniu w profesjonalnym magazynie broni prowadzonym przez uprawniony podmiot albo właściwą państwową jednostkę organizacyjną. W czasie pokoju korzystanie z niej następuje wyłącznie na strzelnicy, natomiast posiadacz nie uzyskuje ogólnego prawa do przechowywania przeznaczonej do niej amunicji.

Projekt celowo wprowadza więc daleko idące zabezpieczenia odnoszące się do okresu pokoju. Szczególny rodzaj pozwolenia nie ma prowadzić do niekontrolowanego zwiększenia dostępności broni i amunicji. Konstrukcja prawna rozdziela własność broni od możliwości przechowywania jej wraz z amunicją.

Rozwiązanie pozwala pogodzić interes bezpieczeństwa publicznego w czasie pokoju z interesem bezpieczeństwa państwa na wypadek zewnętrznego zagrożenia. Obywatel ponosi koszt nabycia broni i może uzyskiwać doświadczenie w legalnym korzystaniu z niej, natomiast broń i amunicja nie są w okresie pokoju przechowywane łącznie w jego miejscu zamieszkania.

Jednocześnie państwo dysponuje wiedzą o miejscu przechowywania broni objętej szczególnym reżimem, a jej magazynowanie odbywa się w miejscach spełniających ustawowe wymagania bezpieczeństwa.

IV. Zakaz generalnego rozbrojenia ludności cywilnej w okresie zagrożenia

Trzecim elementem projektu jest ustawowa gwarancja chroniąca legalnych posiadaczy broni przed generalnym rozbrojeniem ludności cywilnej właśnie w sytuacji, w której materializuje się zagrożenie bezpieczeństwa państwa.

Projekt zakłada, że powstanie zagrożenia, któremu system ma przeciwdziałać, nie może prowadzić do automatycznego odwrócenia jego założeń. Jeżeli państwo w okresie pokoju uznaje legalne posiadanie określonej broni za jeden z elementów potencjału odstraszania, sam fakt powstania zagrożenia wojną, mobilizacji, wprowadzenia stanu wojennego albo wojny nie powinien stanowić samoistnej podstawy generalnego pozbawienia praworządnych obywateli legalnie posiadanej broni.

Byłoby wewnętrznie sprzeczne, gdyby państwo w czasie pokoju zachęcało obywateli do ponoszenia kosztów nabywania broni, zdobywania doświadczenia w jej używaniu i uczestniczenia w tworzeniu społecznego komponentu odporności państwa, natomiast po materializacji zagrożenia automatycznie pozbawiało tych samych obywateli legalnie posiadanej broni.

Zakaz generalnego rozbrojenia nie oznacza wyłączenia możliwości zastosowania środków indywidualnych. Jeżeli konkretna osoba przestanie spełniać wymagania ustawowe albo wystąpi wobec niej przewidziana ustawą przesłanka odebrania broni, właściwy organ zachowuje kompetencje określone prawem.

Projekt rozróżnia zatem indywidualną decyzję opartą na ustawie od generalnego rozbrojenia określonej kategorii obywateli wyłącznie z powodu wystąpienia zagrożenia wojennego.

V. Odpowiedzialność karna za bezprawne generalne rozbrojenie

Gwarancja zakazująca generalnego rozbrojenia zostaje zabezpieczona przepisem karnym. Sama norma kompetencyjna lub zakaz adresowany do organów państwa mogłyby okazać się niewystarczające właśnie w warunkach kryzysu, w których znaczenie gwarancji ustawowych jest największe.

Projekt przewiduje odpowiedzialność funkcjonariusza publicznego dokonującego bez podstawy prawnej odebrania legalnie posiadanej broni lub nakazującego jej wydanie w celu generalnego rozbrojenia ludności cywilnej.

Odrębnie potraktowano zachowanie polegające na wydaniu decyzji, rozkazu albo polecenia mającego na celu przeprowadzenie takiego rozbrojenia. Wyższe zagrożenie karą znajduje uzasadnienie w potencjalnie szerszych następstwach działania osoby inicjującej mechanizm obejmujący większą liczbę legalnych posiadaczy broni.

Jednocześnie projekt wyraźnie wyłącza odpowiedzialność za działania podejmowane na podstawie i w granicach ustawy wobec konkretnej osoby oraz wykonywanie ustawowych obowiązków związanych z obronnością państwa. Penalizacji podlega więc nie wykonywanie legalnych kompetencji państwa, lecz ich pozbawione podstawy prawnej wykorzystanie do generalnego rozbrojenia ludności cywilnej.

VI. Skutki podatkowe nabywania broni i szkolenia strzeleckiego

Kolejnym elementem projektu jest stworzenie ekonomicznego mechanizmu wspierającego realizację jego zasadniczego celu.

Skoro ustawodawca uznaje określony rodzaj legalnie posiadanej broni za element potencjału służącego zwiększeniu odporności państwa i jego zdolności odstraszania, uzasadnione jest stworzenie mechanizmu podatkowego zachęcającego obywateli i przedsiębiorców do ponoszenia części kosztów budowy tego potencjału.

Projekt przewiduje zatem, że kosztem uzyskania przychodów będzie nie tylko koszt szkolenia strzeleckiego, lecz również koszt nabycia broni objętej nowym rodzajem pozwolenia oraz koszt jej obowiązkowego przechowywania w profesjonalnym magazynie.

Rozwiązanie prowadzi do częściowego przeniesienia ekonomicznego ciężaru tworzenia tego zasobu z państwa na podmioty prywatne. Koszt nabycia broni ponosi jej właściciel, państwo natomiast tworzy zachętę podatkową oraz określa rygor jej przechowywania i wykorzystania. Skoro obowiązek profesjonalnego magazynowania wynika bezpośrednio z projektowanej ustawy, również wydatki związane z wykonywaniem tego obowiązku powinny korzystać z jednoznacznego statusu podatkowego.

Projekt wprowadza analogiczne rozwiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych i w podatku dochodowym od osób prawnych. Wyłącza tym samym konieczność każdorazowego wykazywania bezpośredniego związku wydatku na szkolenie strzeleckie z konkretnym profilem działalności przedsiębiorstwa.

VII. Bezpieczeństwo projektowanego systemu

Projekt nie zmierza do stworzenia modelu otwartego i niekontrolowanego dostępu do broni. Jego konstrukcja opiera się na stopniowej liberalizacji przy jednoczesnym zachowaniu instrumentów kontroli.

Po pierwsze, zachowane zostają ustawowe wymagania dotyczące uzyskania pozwolenia na broń, w tym wymagania odnoszące się do stanu zdrowia oraz przesłanki negatywne.

Po drugie, rozszerzenie art. 10 ust. 3a nie oznacza automatycznego przyznania pozwolenia osobom wykonującym wymienione zawody. Modyfikuje jedynie sposób wykazania ważnej przyczyny posiadania broni.

Po trzecie, broń objęta nowym celem pozwolenia pozostaje w czasie pokoju w profesjonalnym magazynie broni, a nie w miejscu zamieszkania jej właściciela.

Po czwarte, właściciel nie uzyskuje w czasie pokoju ogólnego prawa do przechowywania przeznaczonej do niej amunicji.

Po piąte, korzystanie z broni objętej szczególnym reżimem w okresie pokoju następuje wyłącznie na strzelnicy, z zachowaniem kontroli nad amunicją.

Projektowana konstrukcja ma zatem umożliwić zwiększanie potencjału odstraszania bez tworzenia nieproporcjonalnego dodatkowego zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego w czasie pokoju.

W czasie pokoju broń objęta szczególnym reżimem służącym wzmocnieniu potencjału obronnego Rzeczypospolitej Polskiej powinna pozostawać w miejscach zapewniających podwyższony standard bezpieczeństwa i stałą kontrolę nad dostępem do niej. Uzasadnione jest zatem jej przechowywanie w magazynach broni prowadzonych przez Policję, inne uprawnione jednostki państwowe albo podmioty profesjonalnie zajmujące się szkoleniem strzeleckim, dysponujące magazynem broni spełniającym wymagania ustawowe. Rozwiązanie takie ogranicza ryzyko kradzieży, utraty albo nieuprawnionego użycia broni, a zarazem pozwala właścicielowi korzystać z niej w warunkach kontrolowanych. Z punktu widzenia konstrukcji tego pozwolenia zbędne jest natomiast przyznawanie właścicielowi prawa do posiadania zapasu amunicji w czasie pokoju. Amunicja niezbędna do korzystania z broni na strzelnicy może pozostawać w dyspozycji podmiotu prowadzącego obiekt i być udostępniana wyłącznie na czas zgodnego z prawem korzystania z broni. Dotyczyć to powinno również broni objętej szczególnymi ograniczeniami ustawowymi, przechowywanej w profesjonalnych magazynach pozostających pod kontrolą uprawnionych podmiotów.

Konsekwencją takiego modelu powinno być ustawowe rozdzielenie pokojowego systemu przechowywania broni od zasad postępowania z nią w razie mobilizacji, stanu wojennego, bezpośredniego zagrożenia zewnętrznego państwa albo wojny. Ustawodawca powinien ustanowić w przepisach właściwych dla obronności państwa jasną procedurę określającą, w jakich nadzwyczajnych okolicznościach broń znajdująca się w takim depozycie może zostać udostępniona uprawnionym cywilnym właścicielom. Istnienie takiej procedury już w czasie pokoju zwiększa przewidywalność systemu: państwo zna zasób i miejsce jego przechowywania, broń pozostaje zabezpieczona i ewidencjonowana, a jej właściciel zna prawny reżim, któremu podlega. Model ten pozwala zatem połączyć wysoki poziom bezpieczeństwa publicznego w czasie pokoju z możliwością wykorzystania stworzonego wcześniej potencjału w sytuacji rzeczywistego zagrożenia państwa, przy czym szczegółowe zasady uruchomienia tego mechanizmu powinny wynikać z ustawodawstwa dotyczącego mobilizacji i obronności.

VIII. Podsumowanie

Pełnoskalowa wojna na Ukrainie zasadniczo zmieniła środowisko bezpieczeństwa Polski i sposób postrzegania przez obywateli potrzeby indywidualnego przygotowania na sytuacje kryzysowe. Wzrost liczby zarejestrowanych egzemplarzy broni z 658 379 na koniec 2021 r. do 1 037 778 na koniec 2025 r. pokazuje skalę tej zmiany.

Prawo powinno uwzględnić rzeczywistość społeczną i geopolityczną. Nie oznacza to rezygnacji z reglamentacji ani kontroli. Oznacza natomiast przyjęcie, że praworządny, zweryfikowany i odpowiedzialny obywatel posiadający legalnie broń nie musi być traktowany przez państwo wyłącznie jako potencjalne źródło ryzyka.

Projekt proponuje wykorzystanie tego potencjału przede wszystkim dla zwiększenia odstraszania. Państwo zachowuje kontrolę nad szczególnym zasobem broni w okresie pokoju, obywatel finansuje jego nabycie i zdobywa doświadczenie w legalnym korzystaniu z niego, a potencjalny agresor musi uwzględniać istnienie dodatkowego społecznego komponentu odporności państwa.

Oczekiwanym rezultatem projektu nie jest wykorzystanie tego mechanizmu podczas wojny. Jego zasadniczym celem jest zwiększenie kosztu potencjalnej agresji w kalkulacji przeciwnika na tyle, aby przyczynić się do tego, by potrzeba jego wykorzystania nigdy nie powstała.

Podstawowym celem projektowanej regulacji nie jest przygotowanie społeczeństwa do prowadzenia działań partyzanckich, lecz zwiększenie odporności państwa, jego potencjału obronnego oraz stworzenie społecznego komponentu odstraszania. Z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa zasadnicze znaczenie ma bowiem nie tylko zdolność do prowadzenia działań zbrojnych po rozpoczęciu konfliktu, lecz przede wszystkim takie ukształtowanie własnego potencjału, aby wpłynąć na kalkulację potencjalnego agresora jeszcze przed podjęciem przez niego decyzji o użyciu siły. Agresor powinien mieć świadomość, że ewentualna agresja nie oznacza wyłącznie konieczności pokonania regularnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, lecz wiąże się również z funkcjonowaniem państwa i społeczeństwa przygotowanych do długotrwałego zachowania odporności. Liczba praworządnych, zweryfikowanych obywateli posiadających doświadczenie w bezpiecznym posługiwaniu się bronią może być jednym z elementów tak rozumianego potencjału. Im wyższy jest przewidywany polityczny, militarny i ekonomiczny koszt agresji, tym silniejsza jest funkcja odstraszająca całego systemu bezpieczeństwa państwa.

Społeczny komponent odstraszania należy przy tym postrzegać jako uzupełnienie, a nie alternatywę dla profesjonalnych Sił Zbrojnych, Policji i pozostałych instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa. Projektowany model zakłada właśnie silną kontrolę państwa w okresie pokoju: reglamentowany dostęp do broni, weryfikację posiadaczy, profesjonalne magazynowanie określonych kategorii broni, brak swobodnego dostępu do przeznaczonej do niej amunicji oraz korzystanie z niej wyłącznie w warunkach przewidzianych prawem. Nie chodzi zatem o militaryzację życia społecznego, lecz o stworzenie dodatkowego zasobu odporności, którego istnienie jest jawne, prawnie uregulowane i kontrolowane. Paradoksalnie właśnie ścisłe uregulowanie tego zasobu w okresie pokoju pozwala połączyć zwiększenie potencjału odstraszania z ograniczeniem ryzyka dla bezpieczeństwa wewnętrznego.

Istota proponowanej koncepcji ma zatem charakter przede wszystkim prewencyjny. Jej powodzenie należałoby mierzyć nie tym, czy broń objęta szczególnym reżimem zostanie kiedykolwiek wykorzystana w warunkach wojny, lecz tym, czy jej istnienie — wraz z profesjonalnymi Siłami Zbrojnymi, systemem mobilizacyjnym i innymi elementami odporności państwa — zwiększa koszt agresji w kalkulacji potencjalnego przeciwnika. Państwo przygotowane do obrony jest trudniejszym celem, a społeczeństwo posiadające kontrolowany, zorganizowany i prawnie uregulowany potencjał zwiększa niepewność co do możliwości szybkiego osiągnięcia przez agresora jego celów. W tym znaczeniu społeczny komponent odstraszania ma służyć przede wszystkim temu, aby do sytuacji wymagającej jego rzeczywistego wykorzystania nigdy nie doszło.

Bezpieczeństwo modelu przyjętego na czas pokoju wzmacnia zarazem możliwość uporządkowanego i bezpiecznego wykorzystania istniejącego potencjału w razie rzeczywistego zagrożenia państwa. Broń pozostająca w profesjonalnych, ewidencjonowanych magazynach nie stanowi zasobu przypadkowego ani pozostającego poza wiedzą państwa. Przeciwnie, jej liczba, rodzaj i miejsce przechowywania są znane, a osoby uprawnione do jej posiadania zostały wcześniej zweryfikowane i mają możliwość zdobywania doświadczenia w legalnym korzystaniu z własnej broni w kontrolowanych warunkach. Pokojowe zabezpieczenia nie pozostają zatem w sprzeczności z funkcją obronną projektu, lecz stanowią jej warunek. Im bardziej uporządkowany, bezpieczny i przewidywalny jest system w okresie pokoju, tym większa jest zdolność państwa do zgodnego z prawem zarządzania tym zasobem w sytuacji nadzwyczajnej.

Projektowany mechanizm może mieć również istotny wymiar społeczny i psychologiczny. Jednym z elementów odporności państwa jest przekonanie obywateli, że w sytuacji bezpośredniego zagrożenia nie zostaną pozostawieni wyłącznie w roli biernych obserwatorów wydarzeń, lecz będą mogli – w granicach prawa i stosownie do decyzji właściwych organów – uczestniczyć w ochronie państwa, swoich rodzin i lokalnych wspólnot. Obywatel, który w czasie pokoju poniósł koszt nabycia broni, zna ją, korzystał z niej wcześniej w kontrolowanych warunkach i wie, że państwo przewiduje prawny mechanizm postępowania z tym zasobem na wypadek zagrożenia, może silniej identyfikować się ze swoją rolą w systemie bezpieczeństwa państwa. Poczucie: „jestem przygotowany i w razie zagrożenia będę mógł uczestniczyć w obronie własnego państwa” może sprzyjać gotowości do pozostania w kraju i podjęcia zgodnych z prawem obowiązków obywatelskich zamiast przyjmowania założenia, że jedyną racjonalną reakcją na zagrożenie jest wyjazd. Nie należy tego przedstawiać jako pewnego skutku regulacji, lecz jako jeden z możliwych mechanizmów wzmacniania odporności społecznej.

Ma to również znaczenie dla solidaryzmu społecznego. Odporność państwa nie jest sumą indywidualnych zdolności do samoobrony, lecz zdolnością wspólnoty do współdziałania w warunkach kryzysu. Poczucie współodpowiedzialności za bezpieczeństwo własnej rodziny, sąsiadów, lokalnej społeczności i państwa może wzmacniać gotowość do wzajemnej pomocy, wykonywania obowiązków publicznych oraz podporządkowania indywidualnych działań regułom ustanowionym przez państwo. Projektowany system powinien więc budować nie indywidualizm rozumiany jako pozostawienie każdego obywatela samemu sobie, lecz przeciwnie – solidarność obywatelską opartą na przekonaniu, że bezpieczeństwo Rzeczypospolitej jest wspólną odpowiedzialnością państwa i jego obywateli.

W tym znaczeniu społeczny komponent odstraszania ma również wymiar wspólnotowy. Potencjalny agresor powinien uwzględniać nie tylko materialny potencjał państwa, ale również stopień jego społecznej spójności, gotowość obywateli do pozostania w kraju, wzajemnej pomocy oraz wspierania legalnych struktur państwa w sytuacji zagrożenia. Społeczeństwo przekonane, że posiada realną rolę w systemie bezpieczeństwa i że państwo wcześniej stworzyło dla tej roli jasne ramy prawne, może być społeczeństwem bardziej odpornym na strach, chaos i dezintegrację. Właśnie dlatego bezpieczeństwo pokojowego modelu przechowywania broni, społeczny komponent odstraszania i solidaryzm obywatelski nie są odrębnymi założeniami projektu, lecz elementami jednej koncepcji: budowania odporności państwa jeszcze przed powstaniem zagrożenia, aby zmniejszyć prawdopodobieństwo, że potencjał ten kiedykolwiek będzie musiał zostać wykorzystany.

adw. dr Michał Skwarzyński
Katedra Praw Człowieka i Prawa Humanitarnego
członek Stowarzyszenia Veritas et Ius

PROJEKT STOWARZYSZENIA VERITAS ET IUS. W SŁUŻBIE NARODOWI O ZMIANIE USTAWY O BRONI I AMUNICJI ORAZ NIEKTÓRYCH INNYCH USTAW