Warszawa, dnia 15 października 2026 r.
PILNE – WNIOSEK O NIEZWŁOCZNE PODJĘCIE MIĘDZYNARODOWEGO MONITORINGU, DZIAŁAŃ PREWENCYJNYCH ORAZ FORMALNE ZBADANIE ZAGROŻEŃ DLA PRAWORZĄDNOŚCI W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Adresaci:
Sekretarz Generalny Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy
Do wiadomości Komisji Monitorującej wykonywanie zobowiązań przez państwa członkowskie Rady Europy oraz Komisji Prawnej i Praw Człowieka
Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka
Ze szczególnym uwzględnieniem Specjalnych Procedur Rady Praw Człowieka ONZ, w tym Specjalnego Sprawozdawcy ds. Niezależności Sędziów i Prawników
Sekretarz Stanu Stanów Zjednoczonych Ameryki
Do wiadomości Biura ds. Demokracji, Praw Człowieka i Pracy
Komisja Europejska
Do wiadomości komisarza właściwego do spraw demokracji, sprawiedliwości i praworządności oraz Dyrekcji Generalnej ds. Sprawiedliwości i Konsumentów
Przewodniczący i Sekretarz Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji przez Prawo (Komisji Weneckiej)
Sekretarz Generalny Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie
Do wiadomości Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (ODIHR)
Dotyczy: Pilnego zawiadomienia o zagrożeniu siłową ingerencją w działalność Trybunału Konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej, ryzyku udaremnienia toczących się postępowań konstytucyjnych, w tym sprawy Kpt 1/26, oraz zagrożeniu dla skutecznej ochrony praw wynikających z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka – wniosek o międzynarodowy monitoring, działania prewencyjne i formalne stanowisko właściwych instytucji
I. Przedmiot wystąpienia i pilny charakter sprawy
Działając w imieniu Veritas et Ius – W Służbie Narodowi, niniejszym kierujemy pilne zawiadomienie dotyczące wydarzeń w Rzeczypospolitej Polskiej, które wywołują poważne obawy w zakresie niezależności sądownictwa konstytucyjnego, zasady podziału władz, skutecznej ochrony praw podstawowych oraz dalszego funkcjonowania konstytucyjnych mechanizmów ograniczających wykonywanie władzy publicznej.
Bezpośrednią przyczyną niniejszego wystąpienia jest ujawniona publicznie możliwość dalszej interwencji organów ścigania i służb państwowych z użyciem środków przymusu wobec Trybunału Konstytucyjnego, w sytuacji trwającego sporu dotyczącego wyboru i statusu sędziów konstytucyjnych, organizacji Trybunału oraz wykonywania powierzonych mu konstytucyjnie kompetencji.
Obawy te nie opierają się wyłącznie na spekulacjach politycznych. Publiczne wypowiedzi wysokich przedstawicieli rządu, doniesienia dotyczące rozważanych scenariuszy interwencji Policji oraz działania funkcjonariuszy organów państwowych na terenie Trybunału Konstytucyjnego stanowią obiektywnie identyfikowalną podstawę do podjęcia międzynarodowego monitoringu prewencyjnego.
Szczególne zaniepokojenie wywołują wydarzenia z 14 października 2026 r., kiedy Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej publicznie odniosła się do zaangażowania służb podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych w umożliwienie dostępu do Trybunału Konstytucyjnego osobie, której zakończenie procedury objęcia urzędu sędziego pozostaje przedmiotem sporu prawnego.
Dostrzegamy, że status prawny osób, których dotyczą wskazane wydarzenia, zakres kompetencji konstytucyjnych Prezydenta i Sejmu oraz prawomocność i skuteczność poszczególnych rozstrzygnięć Trybunału są przedmiotem poważnych rozbieżności prawnych. Istnienie tych rozbieżności nie może jednak samo w sobie upoważniać władzy wykonawczej do rozstrzygania sporu poprzez stosowanie przymusu, fizyczne przejmowanie kontroli nad siedzibą Trybunału lub ingerowanie w wykonywanie funkcji orzeczniczych sądu konstytucyjnego.
Zasadnicze pytanie nie sprowadza się do tego, który organ polityczny powinien uzyskać przewagę w sporze konstytucyjnym, lecz do tego, czy jakikolwiek organ państwa może zastąpić przewidziane prawem procedury sądowe i konstytucyjne użyciem siły albo groźbą jej zastosowania.
Wnosimy zatem o niezwłoczne podjęcie międzynarodowego monitoringu, zanim ewentualne działania przymusowe doprowadzą do nieodwracalnych zmian instytucjonalnych.
II. Zagrożenie niezależności i ciągłości instytucjonalnej Trybunału Konstytucyjnego
Trybunał Konstytucyjny zajmuje szczególną pozycję w ustroju konstytucyjnym Rzeczypospolitej Polskiej. Do jego zadań należy kontrola konstytucyjności aktów normatywnych oraz rozpoznawanie skarg konstytucyjnych służących ochronie praw i wolności jednostki.
Artykuły 10, 173, 188, 190, 194 i 195 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ustanawiają gwarancje dotyczące podziału władz, niezależności władzy sądowniczej, właściwości Trybunału Konstytucyjnego oraz skutków prawnych jego orzeczeń.
Gwarancje te nie mogą zostać sprowadzone do deklaracji o charakterze formalnym. Zakładają one rzeczywistą możliwość prowadzenia postępowań, ochrony niezależności instytucjonalnej, zabezpieczenia akt sądowych oraz wydawania rozstrzygnięć bez przymusowej ingerencji innych organów władzy publicznej.
Szczególne obawy budzi możliwość wykorzystania uprawnień Policji lub Prokuratury w nierozstrzygniętym sporze dotyczącym składu Trybunału Konstytucyjnego w sposób prowadzący do sytuacji, w której władza wykonawcza faktycznie przesądza o składzie osobowym, kierownictwie albo zdolności operacyjnej sądu konstytucyjnego, zanim właściwe mechanizmy prawne doprowadzą do rozstrzygnięcia istniejących kontrowersji.
Działania takie stwarzałyby poważne ryzyko powstania faktów dokonanych o charakterze instytucjonalnym.
Ich skutki mogłyby wykraczać daleko poza sytuację osób bezpośrednio zaangażowanych w spór. Mogłyby obejmować toczące się postępowania, status prawny orzeczeń, stabilność kontroli konstytucyjności prawa oraz prawa jednostek, których skargi konstytucyjne zależą od zachowania przez Trybunał rzeczywistej zdolności do wykonywania jego właściwości.
Nie twierdzimy, że instytucje sądowe lub osoby pełniące w nich funkcje korzystają z immunitetu wyłączającego stosowanie powszechnie obowiązujących przepisów prawa karnego. Nie utrzymujemy również, że każda interwencja funkcjonariuszy organów ścigania na terenie instytucji sądowej jest z samej swojej natury bezprawna.
Rozstrzygające znaczenie ma jednak to, czy konkretna interwencja posiada jednoznaczną podstawę prawną, służy prawnie uzasadnionemu celowi, spełnia wymagania konieczności i proporcjonalności oraz pozostaje wolna od zamiaru rozstrzygnięcia sporu konstytucyjnego za pomocą przymusu stosowanego przez władzę wykonawczą.
Jeżeli interwencja może prowadzić do faktycznej zmiany równowagi pomiędzy organami konstytucyjnymi, potrzeba niezależnej kontroli jej legalności staje się szczególnie doniosła.
III. Ryzyko ingerencji w toczące się postępowania konstytucyjne dotyczące wyboru sędziów
Obecne wydarzenia mają szczególnie poważny charakter, ponieważ spory dotyczące wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego nie stanowią wyłącznie kontrowersji politycznych. Stały się również przedmiotem postępowań sądowych zmierzających do uzyskania ochrony prawnej.
Szczególne znaczenie ma skarga konstytucyjna o sygnaturze Ts 161/26, dotycząca procedury wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego, w tym postępowania przeprowadzonego w związku z wyborami parlamentarnymi z 13 marca 2026 r.
Podniesione w tym postępowaniu zagadnienia prawne dotyczą legalności, transparentności i rzetelności procedury wyborczej oraz rzeczywistej dostępności ochrony sądowej w odniesieniu do zarzucanych nieprawidłowości proceduralnych.
Prawo do uzyskania sądowego rozstrzygnięcia tych zagadnień zostałoby pozbawione praktycznego znaczenia, gdyby warunki instytucjonalne niezbędne do rozpoznania sprawy zostały zasadniczo zmienione wskutek zastosowania środków przymusu jeszcze przed jej rozpoznaniem.
Zwracamy zatem uwagę na ryzyko, że fizyczna interwencja w Trybunale, zmiana faktycznej kontroli nad jego funkcjonowaniem, ingerencja w kierownictwo albo zakłócenie działalności administracyjnej mogłyby zagrozić możliwości uzyskania rzeczywistego rozpoznania toczących się skarg.
Analogiczne zagrożenie dotyczy wykonania ewentualnych wiążących rozstrzygnięć wydanych w tych postępowaniach, z uwzględnieniem ich rzeczywistej treści i skutków prawnych.
Organ władzy wykonawczej nie może pozbawiać ochrony sądowej skuteczności poprzez tworzenie nieodwracalnych okoliczności faktycznych, zanim właściwy sąd zakończy rozpoznanie sprawy.
IV. Toczący się spór kompetencyjny zainicjowany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – sprawa Kpt 1/26
Instytucje międzynarodowe będące adresatami niniejszego wystąpienia powinny zostać poinformowane, że spór dotyczący Trybunału Konstytucyjnego jest już przedmiotem formalnego postępowania konstytucyjnego zainicjowanego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
W dniu 27 kwietnia 2026 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej skierował do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, zarejestrowany pod sygnaturą Kpt 1/26.
Postępowanie dotyczy odpowiednich kompetencji konstytucyjnych i ustawowych Prezydenta oraz Sejmu w zakresie odbierania ślubowania od osób wybranych na stanowiska sędziów Trybunału Konstytucyjnego, w tym skutków prawnych uroczystości przeprowadzonej w Sejmie 9 kwietnia 2026 r.
Spór dotyczy zatem bezpośrednio prawnego umocowania organów konstytucyjnych do ustalania, kiedy i w jakiej procedurze określona osoba może objąć urząd sędziego.
Nie jest to spór abstrakcyjny. Stanowi przedmiot toczącego się postępowania przed sądem konstytucyjnym, w którym ocenie podlega sama skuteczność prawna czynności podejmowanych przez uczestników konfliktu instytucjonalnego.
W tych okolicznościach każda interwencja przymusowa zmierzająca do urzeczywistnienia jednej ze spornych interpretacji kompetencji przed sądowym rozstrzygnięciem sporu mogłaby doprowadzić do powstania faktów dokonanych i podważyć praktyczną skuteczność sądownictwa konstytucyjnego.
Szczególnego uwzględnienia wymaga art. 189 Konstytucji RP, przyznający Trybunałowi Konstytucyjnemu właściwość do rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa, oraz art. 86 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, regulujący skutki wszczęcia takiego postępowania.
Wnosimy zatem o pilną ocenę, czy ujawnione lub planowane środki przymusu pozostają zgodne ze skutkami prawnymi toczącego się postępowania w przedmiocie sporu kompetencyjnego.
Monitoring międzynarodowy powinien w szczególności objąć ustalenie, czy organy władzy wykonawczej zmierzają, poprzez interwencję Policji lub inne środki przymusu fizycznego, do osiągnięcia rezultatów, których dopuszczalność prawna stanowi aktualnie przedmiot badania przez Trybunał Konstytucyjny.
V. Cztery zasadnicze problemy dotyczące wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego w 2026 r.
Obecnego sporu nie sposób prawidłowo zrozumieć bez zbadania zasadniczych nieprawidłowości zarzucanych procedurom wyboru sędziów przeprowadzonym w marcu i wrześniu 2026 r.
Veritas et Ius – W Służbie Narodowi wskazuje cztery podstawowe zagadnienia wymagające niezależnego zbadania.
1. Zarzuty przemocy domowej oraz procedura Niebieskiej Karty dotyczące jednego z kandydatów wybranych w marcu 2026 r.
Pierwszy problem dotyczy informacji o zachowaniu jednego z kandydatów wybranych do Trybunału Konstytucyjnego 13 marca 2026 r., w tym doniesień dotyczących możliwego prowadzenia procedury Niebieskiej Karty w związku z podejrzeniem przemocy domowej.
Informacje takie, jeżeli zostaną potwierdzone wiarygodną dokumentacją, rodzą uzasadnione pytania dotyczące transparentności i rzetelności parlamentarnej oceny kandydatów na najwyższy urząd w sądownictwie konstytucyjnym.
Jednocześnie należy podkreślić, że samo wszczęcie procedury Niebieskiej Karty nie przesądza o odpowiedzialności karnej ani nie stanowi samoistnego dowodu popełnienia przemocy domowej. Konieczne jest pełne poszanowanie domniemania niewinności oraz ochrony dóbr osobistych.
Zasadnicze znaczenie prawne ma zatem ustalenie, czy właściwe organy parlamentarne dysponowały istotnymi informacjami dotyczącymi kandydata, czy informacje te zostały zgodnie z prawem ocenione oraz czy procedura wyborcza zapewniała wystarczające gwarancje rzetelności i publicznej odpowiedzialności za dokonany wybór.
Wnosimy o niezależną weryfikację tych okoliczności, bez przesądzania odpowiedzialności osoby, której dotyczą zarzuty.
2. Opóźnianie wyboru sędziów i naruszenie konstytucyjnej zasady indywidualnych dziewięcioletnich kadencji
Drugi problem dotyczy długotrwałego nieobsadzania wakatów w Trybunale Konstytucyjnym, a następnie jednoczesnego wyboru sędziów w marcu 2026 r.
Artykuł 194 ust. 1 Konstytucji RP przewiduje wybór sędziów Trybunału Konstytucyjnego na indywidualne dziewięcioletnie kadencje.
Odkładanie wyborów, a następnie jednoczesne obsadzenie stanowisk, na których wakaty powstały w różnych terminach, rodzi pytanie, czy większość parlamentarna może faktycznie zmieniać czasowy rozkład powołań sędziowskich w drodze celowego kumulowania wakatów.
Zdaniem Veritas et Ius .W Służbie Narodowi praktyka taka wymaga szczegółowej kontroli, ponieważ konstytucyjna zasada indywidualnych kadencji służy również ograniczeniu możliwości niekontrolowanego wpływania przez organy polityczne na skład Trybunału poprzez strategiczne gromadzenie nieobsadzonych stanowisk.
Problem konstytucyjny nie sprowadza się wyłącznie do długości pełnienia urzędu przez konkretnego sędziego. Dotyczy również tego, czy większość parlamentarna może poprzez opóźnianie wyborów skoncentrować obsadzenie wielu stanowisk w jednym okresie politycznym, naruszając w ten sposób ciągłość i indywidualny charakter kadencji sędziów konstytucyjnych.
Zagadnienia te były również przedmiotem postępowania K 3/26, zakończonego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2026 r.
Wnosimy o zbadanie zgodności harmonogramu obsadzania stanowisk oraz skutków prawnych opóźnionych wyborów z zasadą indywidualnych dziewięcioletnich kadencji i konstytucyjną ciągłością funkcjonowania Trybunału.
3. Pominięcie kandydata społecznego w procedurze wyboru sędziów w marcu 2026 r.
Trzeci problem dotyczy sposobu potraktowania kandydatury dr. Michała Skwarzyńskiego, zgłoszonego jako kandydat społeczny w procedurze wyboru przeprowadzonej w marcu 2026 r.
Zarzut dotyczy pozbawienia tej kandydatury rzeczywistego, rzetelnego i proceduralnie równego rozpatrzenia, pomimo jej formalnego zgłoszenia w przewidzianym prawem mechanizmie parlamentarnym.
Zagadnienie to ma szczególne znaczenie w świetle art. 60 Konstytucji RP, gwarantującego obywatelom polskim korzystającym z pełni praw publicznych dostęp do służby publicznej na jednakowych zasadach, a także ogólnych zasad legalizmu i rzetelności proceduralnej.
Wybór sędziów konstytucyjnych niewątpliwie obejmuje element uznania parlamentarnego. Uznanie to musi być jednak wykonywane w granicach obowiązującego porządku prawnego i nie może prowadzić do uczynienia praw proceduralnych kandydatów iluzorycznymi.
Zarzuty podniesione w tym zakresie stanowią przedmiot postępowania ze skargi konstytucyjnej Ts 161/26 oraz skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Skwarzyński przeciwko Polsce, nr 27956/26.
Wnosimy o zbadanie, czy procedura parlamentarna zapewniła kandydatowi rzeczywiste rozpatrzenie jego kandydatury, czy przestrzegano obowiązujących przepisów proceduralnych oraz czy dostępny był skuteczny krajowy środek ochrony prawnej w związku z zarzucanymi nieprawidłowościami.
Ryzyko przymusowej interwencji w Trybunale Konstytucyjnym jest szczególnie poważne w sytuacji, gdy sam Trybunał został powołany do zbadania legalności procedury wyborczej, z której wywodzi się obecny spór instytucjonalny.
4. Spór dotyczący spełnienia przez Macieja Berka ustawowego wymogu dziesięcioletniego doświadczenia zawodowego
Czwarty problem dotyczy wyboru Macieja Berka do Trybunału Konstytucyjnego 4 września 2026 r. oraz sporu dotyczącego spełnienia przez niego ustawowych wymagań kwalifikacyjnych.
Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej podniosła zastrzeżenia dotyczące tego, czy dokumentacja przedstawiona na poparcie kandydatury w wystarczającym stopniu potwierdza co najmniej dziesięcioletni okres kwalifikowanego doświadczenia zawodowego w dziedzinie prawa.
Kontrowersja dotyczy w szczególności rozróżnienia pomiędzy formalnym posiadaniem uprawnień do wykonywania zawodu radcy prawnego a rzeczywistym wykonywaniem czynności zawodowych uznawanych przez ustawę za spełniające wymagany okres doświadczenia.
Maciej Berek zakwestionował przedstawiane zastrzeżenia, utrzymując, że jego doświadczenie zawodowe znajduje potwierdzenie w dokumentacji właściwego samorządu zawodowego.
Rozstrzygnięcie tego zagadnienia wymaga zatem oceny właściwych kryteriów ustawowych i materiału dowodowego, a nie opierania się wyłącznie na zapewnieniach politycznych lub zarzutach formułowanych w debacie publicznej.
Veritas et Ius .W Służbie Narodowi wnosi o niezależne zbadanie, czy właściwe organy parlamentarne dokonały należytej weryfikacji ustawowych kwalifikacji kandydata przed jego wyborem.
Legalność powołania na urząd sędziego nie może zostać uznana za wyłączoną spod kontroli tylko dlatego, że większość parlamentarna podjęła uchwałę o wyborze.
Jednocześnie zarzuty dotyczące niespełnienia wymagań ustawowych muszą zostać rozstrzygnięte na podstawie weryfikowalnych dowodów i obowiązujących przepisów prawa.
VI. Łączne znaczenie konstytucyjne wskazanych nieprawidłowości
Czterech przedstawionych wyżej zagadnień nie należy rozpatrywać w oderwaniu od siebie.
Dotyczą one różnych elementów tego samego procesu konstytucyjnego: rzetelności oceny kandydatów, konstytucyjnego czasu trwania i ciągłości kadencji sędziowskich, równego dostępu do urzędów publicznych oraz przestrzegania ustawowych wymagań kwalifikacyjnych.
Rozpatrywane łącznie wskazują, dlaczego spór o skład Trybunału Konstytucyjnego wymaga niezależnej oceny prawnej, a nie przymusowej interwencji instytucjonalnej.
Postępowania Kpt 1/26 i Ts 161/26, wyrok w sprawie K 3/26 oraz postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka dowodzą, że odpowiednie kontrowersje prawne zostały przedstawione organom sądowym.
Każda próba rozstrzygnięcia tych kontrowersji poprzez przejęcie faktycznej kontroli nad Trybunałem przy pomocy Policji, zanim właściwe postępowania zostaną skutecznie zakończone, a skutki prawne ich rozstrzygnięć ustalone, rodziłaby poważne zastrzeżenia dotyczące praktycznej skuteczności ochrony sądowej.
Wnosimy zatem, aby instytucje międzynarodowe wyraźnie objęły wskazane cztery zagadnienia zakresem prowadzonego monitoringu oraz zwróciły się do władz polskich o udostępnienie dokumentacji dotyczącej wyborów, protokołów parlamentarnych, wyjaśnień odnoszących się do terminów powstawania i obsadzania wakatów, a także informacji o gwarancjach ochrony toczących się postępowań sądowych.
VII. Związek z postępowaniami przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka
Obecny spór konstytucyjny posiada również bezpośredni wymiar międzynarodowy związany z ochroną praw człowieka.
Zwracamy szczególną uwagę na postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w sprawie Skwarzyński przeciwko Polsce, skarga nr 27956/26, dotyczące zarzucanych naruszeń praw konwencyjnych w związku z procedurą wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego.
Skarga podnosi zagadnienia rzetelności proceduralnej, ochrony prawnej osób uczestniczących w procedurze wyborczej oraz zgodności odpowiednich działań organów władzy publicznej z zobowiązaniami wynikającymi z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Istnienie tego postępowania ma szczególne znaczenie, ponieważ spór konstytucyjny nie ogranicza się do wewnętrznej organizacji organu państwowego. Dotyczy również dostępności skutecznej ochrony praw jednostki na podstawie międzynarodowej umowy o ochronie praw człowieka.
Każde działanie przymusowe mogące udaremnić krajowe rozpoznanie podstawowych zagadnień prawnych, pozbawić dostępne środki ochrony praktycznej skuteczności albo negatywnie wpłynąć na efektywne rozpoznanie skargi strasburskiej wymaga szczególnie wnikliwej kontroli.
Podkreślamy, że samo wniesienie skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie powoduje automatycznego zawieszenia krajowych procedur konstytucyjnych. Niemniej państwo pozwane pozostaje zobowiązane do nieutrudniania skutecznego wykonywania prawa do skargi indywidualnej zagwarantowanego w art. 34 Konwencji.
Wnosimy zatem, aby obecne wydarzenia zostały ocenione również w świetle obowiązku zapewnienia praktycznego i skutecznego charakteru praw konwencyjnych.
Postępowanie w sprawie Dziurda i inni przeciwko Polsce, skarga nr 17392/26, dotyczące aspektów tego samego sporu o powołania do Trybunału Konstytucyjnego, dodatkowo potwierdza, że kontrowersja stała się przedmiotem międzynarodowej kontroli sądowej.
Równoległe istnienie postępowań dotyczących konkurujących interesów prawnych sprawia, że szczególnie istotne jest powstrzymanie się przez organy krajowe od działań mogących przesądzić nierozstrzygnięte zagadnienia za pomocą przymusowej ingerencji instytucjonalnej.
VIII. Międzynarodowe standardy prawne i zakaz ingerencji władzy wykonawczej w funkcje sądownicze
Zasada niezależności sądownictwa stanowi podstawowy element praworządności i podlega ochronie na podstawie międzynarodowych i europejskich instrumentów prawnych.
Artykuł 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka gwarantuje prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą, w granicach przedmiotowego zastosowania tego przepisu.
Artykuł 13 Konwencji chroni prawo do skutecznego środka odwoławczego w odniesieniu do dających się uzasadnić zarzutów naruszenia praw konwencyjnych.
Artykuł 34 Konwencji chroni skuteczne wykonywanie prawa do skargi indywidualnej przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka.
Podstawowe zasady niezależności sądownictwa przyjęte przez Organizację Narodów Zjednoczonych wymagają od wszystkich instytucji państwowych poszanowania niezależności sądów oraz ochrony procesu orzekania przed niedopuszczalną ingerencją.
Artykuł 2 Traktatu o Unii Europejskiej uznaje praworządność za jedną z podstawowych wartości Unii. Artykuł 19 ust. 1 TUE wymaga zapewnienia skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem Unii.
Dostrzegamy, że zastosowanie poszczególnych gwarancji do Trybunału Konstytucyjnego oraz sporów dotyczących wyboru jego sędziów wymaga szczegółowej oceny właściwych przesłanek jurysdykcyjnych i materialnoprawnych.
Niemniej ogólna zasada konstytucyjna pozostaje jednoznaczna: spory dotyczące powołań sędziowskich i kompetencji instytucjonalnych muszą być rozstrzygane w procedurach przewidzianych prawem, a nie poprzez stosowanie przymusu przez władzę wykonawczą w celu przesądzenia ich wyniku.
Zwracamy również uwagę na opinię Komisji Weneckiej CDL-AD(2026)031, przyjętą w październiku 2026 r., dotyczącą kompetencji Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie odbierania ślubowania od sędziów Trybunału Konstytucyjnego oraz innych powołań sędziowskich.
Obecne wydarzenia powinny zostać zbadane w świetle tej opinii oraz utrwalonych standardów Komisji Weneckiej dotyczących niezależności sądownictwa, sądownictwa konstytucyjnego i podziału władz.
W szczególności wnosimy o ocenę, czy faktyczne urzeczywistnianie spornych powołań sędziowskich przy udziale Policji, w warunkach nierozstrzygniętego konfliktu prawnego, pozostaje zgodne z konstytucyjnymi i praworządnymi standardami pokojowego i zgodnego z prawem rozstrzygania sporów instytucjonalnych.
IX. Ryzyko nieodwracalnych skutków i konieczność monitoringu prewencyjnego
Podstawową obawą uzasadniającą niniejsze wystąpienie jest ryzyko, że interwencja przymusowa doprowadzi do skutków, których późniejsze stwierdzenie bezprawności nie będzie w stanie odpowiednio naprawić.
Usunięcie lub zatrzymanie osób pełniących funkcje sądowe, przymusowe przejęcie kontroli instytucjonalnej, zakłócenie toczących się postępowań, ingerencja w dokumentację sądową albo uniemożliwienie rzeczywistego wykonywania funkcji orzeczniczych mogą zasadniczo zmienić warunki sprawowania sądownictwa konstytucyjnego.
Nawet gdyby działania takie zostały następnie uznane za bezprawne, ich praktyczne następstwa mogłyby okazać się trudne albo niemożliwe do odwrócenia.
Właśnie dlatego międzynarodowy monitoring nie powinien być odkładany do czasu wystąpienia nieodwracalnej zmiany instytucjonalnej.
Celem niniejszego wystąpienia jest działanie prewencyjne. Nie domagamy się międzynarodowego poparcia dla jakiejkolwiek partii politycznej, większości parlamentarnej, stanowiska Prezydenta ani konkretnego kandydata na urząd sędziego.
Domagamy się ochrony procedur prawnych, w ramach których spory te muszą zostać rozstrzygnięte.
Wnosimy ponadto, aby właściwe instytucje międzynarodowe wyraźnie odróżniły zgodne z prawem egzekwowanie powszechnie obowiązujących przepisów od wykorzystywania środków przymusu w celu wpływania na skład osobowy, kierownictwo, funkcjonowanie lub rozstrzygnięcia sądu konstytucyjnego.
Ta druga możliwość stanowi poważne zagrożenie dla demokracji konstytucyjnej niezależnie od politycznej tożsamości rządu sprawującego władzę.
X. Wnioski skierowane do Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy
Zwracamy się do Sekretarza Generalnego Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy o niezwłoczne przekazanie niniejszego wystąpienia Komisji Monitorującej oraz Komisji Prawnej i Praw Człowieka.
Wnosimy, aby Komisja Monitorująca zbadała ujawnione przypadki stosowania oraz zagrożenie dalszym stosowaniem środków przymusu wobec Trybunału Konstytucyjnego w ramach kontroli wykonywania przez Polskę zobowiązań wynikających z członkostwa w Radzie Europy.
Wnosimy ponadto, aby Komisja rozważyła zwrócenie się do władz polskich o pilne pisemne wyjaśnienia dotyczące podstawy prawnej, celu, zakresu i przewidywanych skutków ewentualnych interwencji policyjnych lub prokuratorskich wpływających na funkcjonowanie Trybunału.
Zwracamy się o rozważenie wyznaczenia sprawozdawców, uwzględnienia tych wydarzeń w działaniach monitoringowych lub podjęcia innych dostępnych form kontroli parlamentarnej przewidzianych Regulaminem Zgromadzenia.
Wnosimy również, aby Komisja szczegółowo zbadała, czy wskazane działania mogą ograniczać skuteczność toczących się postępowań konstytucyjnych i konwencyjnych, w szczególności Kpt 1/26, Ts 161/26 oraz Skwarzyński przeciwko Polsce.
XI. Wnioski skierowane do Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka
Zwracamy się o przekazanie niniejszego wystąpienia właściwym mandatariuszom Specjalnych Procedur Rady Praw Człowieka ONZ, w szczególności Specjalnemu Sprawozdawcy ds. Niezależności Sędziów i Prawników.
Wnosimy o rozważenie skierowania pilnego wystąpienia do Rządu Rzeczypospolitej Polskiej z żądaniem wyjaśnienia ujawnionych i przewidywanych działań przymusowych, ich podstaw prawnych oraz zgodności z międzynarodowymi standardami niezależności sądownictwa.
Wnosimy ponadto o rozważenie odpowiednich działań prewencyjnych, w tym wystąpienia o informacje, podjęcia komunikacji z właściwymi organami krajowymi albo publicznego wyrażenia zaniepokojenia, jeżeli będzie to uzasadnione zweryfikowanymi okolicznościami.
Na potrzeby proceduralne niniejsze wystąpienie należy traktować jako informację dotyczącą zarzucanych lub grożących naruszeń praw człowieka w rozumieniu mechanizmu zgłoszeń do Specjalnych Procedur OHCHR.
Wnosimy o formalne potwierdzenie jego otrzymania i przekazanie właściwym mandatariuszom.
XII. Wnioski skierowane do Departamentu Stanu Stanów Zjednoczonych
Zwracamy się do Departamentu Stanu, w szczególności do Biura ds. Demokracji, Praw Człowieka i Pracy oraz innych właściwych jednostek, o zbadanie przedstawionych wydarzeń jako zagadnienia dotyczącego ochrony niezależności sądownictwa i instytucji demokratycznych w państwie będącym sojusznikiem Stanów Zjednoczonych.
Wnosimy o rozważenie wystąpienia do władz polskich drogą dyplomatyczną o wyjaśnienie wykorzystania kompetencji organów ścigania w odniesieniu do Trybunału Konstytucyjnego.
Wnosimy również, aby przedstawione wydarzenia zostały uwzględnione w ocenie stanu praworządności i przestrzegania praw człowieka w Polsce, w tym w odpowiednich sprawozdaniach i dialogu dwustronnym.
Celem tego wniosku nie jest zachęcanie do zagranicznej ingerencji w rozstrzyganie indywidualnych sporów konstytucyjnych, lecz zapewnienie międzynarodowej uwagi gwarancjom proceduralnym i instytucjonalnym, na których opiera się demokratyczne państwo konstytucyjne.
XIII. Wnioski skierowane do Komisji Europejskiej
Zwracamy się do Komisji Europejskiej o zarejestrowanie niniejszego wystąpienia jako informacji dotyczącej potencjalnie systemowego zagrożenia praworządności w Polsce oraz o zbadanie, czy ujawnione praktyki mogą stanowić naruszenie zobowiązań wynikających z prawa Unii Europejskiej.
W szczególności wnosimy o ocenę znaczenia art. 2 i art. 19 ust. 1 TUE, z uwzględnieniem wymagań jurysdykcyjnych wynikających z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Wnosimy, aby Komisja uwzględniła przedstawione wydarzenia w prowadzonych ocenach stanu praworządności w Polsce oraz ustaliła, czy konieczne jest uzyskanie dodatkowych wyjaśnień od władz polskich.
W zakresie, w jakim przedstawione okoliczności faktyczne i prawne mieszczą się w zakresie zastosowania prawa Unii Europejskiej, wnosimy o potraktowanie niniejszego wystąpienia jako formalnej skargi dotyczącej możliwego naruszenia prawa Unii przez państwo członkowskie i nadanie jej biegu zgodnie z obowiązującymi procedurami rozpatrywania skarg.
Jeżeli Komisja uzna, że sprawa nie mieści się w zakresie formalnej skargi dotyczącej naruszenia prawa Unii, wnosimy o wskazanie podstaw takiego stanowiska oraz, w miarę możliwości, przekazanie sprawy właściwym służbom odpowiedzialnym za monitoring praworządności.
XIV. Wnioski skierowane do Komisji Weneckiej
Zwracamy się do Komisji Weneckiej o potraktowanie przedstawionych wydarzeń jako pilnych nowych okoliczności faktycznych istotnych dla opinii CDL-AD(2026)031 oraz szerszych prac Komisji dotyczących sądownictwa konstytucyjnego w Polsce.
Wnosimy o ocenę, czy wykorzystanie lub groźba wykorzystania uprawnień Policji w celu faktycznego urzeczywistnienia spornych powołań sędziowskich albo zmiany kontroli operacyjnej nad sądem konstytucyjnym rodzi zastrzeżenia w świetle europejskich standardów demokracji konstytucyjnej.
Wnosimy ponadto, aby Komisja rozważyła przekazanie niniejszego wystąpienia właściwym organom Rady Europy oraz, w zakresie dopuszczalnym proceduralnie, zwrócenie uwagi odpowiednich organów polskich na konieczność rozstrzygania sporów konstytucyjnych bez ingerencji przymusowej.
Dostrzegamy, że przyjęcie kolejnej formalnej opinii może wymagać wystąpienia uprawnionej instytucji. Wnosimy zatem o przedstawienie niniejszego zawiadomienia organom posiadającym kompetencję do zainicjowania takiej procedury.
XV. Wnioski skierowane do OBWE i ODIHR
Zwracamy się do Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE o zbadanie przedstawionych wydarzeń w granicach jego mandatu dotyczącego instytucji demokratycznych, praworządności i praw człowieka.
Wnosimy o rozważenie podjęcia odpowiedniego monitoringu, ustaleń faktycznych, kontaktów z władzami polskimi oraz uwzględnienia przedstawionych wydarzeń w odpowiednich działaniach OBWE w ramach wymiaru ludzkiego.
W szczególności wnosimy o zwrócenie uwagi na możliwy efekt mrożący, jaki przymusowa ingerencja instytucjonalna może wywoływać wobec sędziów, prawników, uczestników postępowań oraz osób poszukujących ochrony konstytucyjnej.
Wnosimy ponadto, aby ODIHR oceniło, czy ujawnione środki wskazują na szersze zagrożenie niezależności i skutecznego funkcjonowania instytucji demokratycznych w Polsce.
XVI. Formalne wnioski proceduralne i żądanie potwierdzenia otrzymania zawiadomienia
Mając na uwadze pilny charakter i międzynarodowe znaczenie sprawy, zwracamy się do każdej z instytucji będących adresatami niniejszego wystąpienia, w granicach jej mandatu i obowiązujących procedur, o:
- Formalne potwierdzenie otrzymania niniejszego zawiadomienia oraz nadanie mu numeru referencyjnego lub rejestracyjnego, jeżeli właściwa procedura przewiduje taką możliwość.
- Wskazanie departamentu, komisji, mandatariusza albo urzędnika odpowiedzialnego za jego wstępne rozpoznanie.
- Potwierdzenie, czy zawiadomienie zostało przekazane do właściwego mechanizmu monitoringu, rozpatrywania skarg lub ochrony praw człowieka.
- Poinformowanie, czy rozważane jest przeprowadzenie wstępnej oceny, wystąpienie o informacje, podjęcie działań monitoringowych albo innych czynności instytucjonalnych.
- W przypadku braku odpowiedniej procedury – wskazanie właściwego ograniczenia jurysdykcyjnego lub proceduralnego oraz, jeżeli to możliwe, przekazanie zawiadomienia właściwemu organowi.
- Zachowanie niniejszego wystąpienia i dołączonych materiałów w dokumentacji instytucjonalnej dotyczącej sytuacji konstytucyjnej i stanu praworządności w Polsce.
Wnosimy o pilne rozpoznanie sprawy z uwagi na ryzyko, że dalsza interwencja przymusowa może nastąpić przed rozstrzygnięciem podstawowych kontrowersji prawnych.
W zakresie, w jakim obowiązujące przepisy przewidują potwierdzenie wpływu, rejestrację lub uzasadnioną odpowiedź proceduralną, wyraźnie domagamy się zastosowania tych przepisów.
Wnosimy również, aby wszelka korespondencja kierowana do władz polskich wyraźnie odróżniała ustalone fakty, sporne kwalifikacje prawne oraz zgłaszane zagrożenia wymagające niezależnej weryfikacji.
XVII. Jawność i przejrzystość międzynarodowego zawiadomienia
Niniejsze wystąpienie zostało świadomie skierowane równocześnie do kilku instytucji międzynarodowych, których mandaty obejmują różne, lecz wzajemnie uzupełniające się aspekty praworządności, niezależności sądownictwa i ochrony praw podstawowych.
Jednoczesne zawiadomienie ma zapewnić, że każda z tych instytucji posiada wiedzę o przedstawieniu tych samych okoliczności pozostałym adresatom.
Takie działanie nie ma na celu obejścia niezależności proceduralnej którejkolwiek z instytucji ani sugerowania, że wszystkie posiadają identyczne kompetencje.
Jego celem jest natomiast zapobieżenie fragmentaryzacji wiedzy międzynarodowej w sytuacji, w której wydarzenia konstytucyjne mogą wpływać na kilka odrębnych systemów ochrony prawnej.
Wnosimy zatem, aby adresaci uwzględnili fakt równoległego skierowania zawiadomień przy ustalaniu właściwego zakresu własnych działań instytucjonalnych.
XVIII. Uwagi końcowe
Legitymacja sądownictwa konstytucyjnego nie może być zapewniana poprzez użycie siły.
Również legitymacja demokratycznych reform nie może być budowana poprzez pomijanie procedur prawnych, które nadają władzy konstytucyjnej jej wiążący charakter.
Praworządność wymaga, aby nawet najpoważniejsze spory konstytucyjne były rozstrzygane na podstawie prawa, w drodze niezależnego orzekania oraz z poszanowaniem granic kompetencji instytucjonalnych.
Przedstawione wydarzenia w Polsce uzasadniają zatem niezwłoczne, bezstronne i prewencyjne podjęcie międzynarodowego monitoringu.
Wzywamy właściwe instytucje międzynarodowe do podjęcia działań w granicach ich mandatów, zanim dalszy rozwój wydarzeń sprawi, że ochrona niezależności konstytucyjnej i skutecznych środków sądowych będzie miała wyłącznie charakter następczy.
Wnosimy o pilną rejestrację zawiadomienia, jego rozpoznanie oraz podjęcie odpowiednich działań instytucjonalnych.
Z wyrazami szacunku,
W imieniu
Stowarzyszenia
VERITAS ET IUS . W SŁUŻBIE NARODOWI
Prezes Zarządu
Piotr Schab
Kontakt: stowarzyszenie@veritasetius.pl
Załączniki:
- Dokumentacja dotycząca skargi konstytucyjnej Ts 161/26.
- Wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie Kpt 1/26 wraz z właściwą dokumentacją procesową.
- Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2026 r. w sprawie K 3/26.
- Dokumentacja dotycząca sprawy Skwarzyński przeciwko Polsce, skarga nr 27956/26.
- Materiały dotyczące sprawy Dziurda i inni przeciwko Polsce, skarga nr 17392/26.
- Dokumentacja parlamentarna dotycząca wyboru sędziów w marcu i wrześniu 2026 r.
- Materiały dotyczące zarzutów związanych z procedurą Niebieskiej Karty, z uwzględnieniem ochrony danych osobowych i wymagań dowodowych.
- Dokumentacja dotycząca kwalifikacji zawodowych Macieja Berka oraz odpowiednia korespondencja urzędowa.
- Oficjalne wypowiedzi i publicznie dostępne materiały dotyczące interwencji Policji w Trybunale Konstytucyjnym w lipcu i październiku 2026 r.
- Opinia Komisji Weneckiej CDL-AD(2026)031.
- Chronologia istotnych wydarzeń wraz z dokumentacją źródłową.