ZASTRZEŻENIA STOWARZYSZENIA VERITAS ET IUS. W SŁUŻBIE NARODOWI DO OPINII KOMISJI WENECKIEJ

W sprawie opinii Komisji Weneckiej CDL-AD(2026)031 dotyczącej konstytucyjnych kompetencji Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, procedury wyboru i ślubowania sędziów Trybunału Konstytucyjnego oraz ochrony podstawowych zasad polskiego porządku konstytucyjnego

I. ZASADNICZE ZASTRZEŻENIA STOWARZYSZENIA – KONSTYTUCYJNA OCHRONA LEGALNOŚCI WYBORU SĘDZIÓW TK I KOMPETENCJI PREZYDENTA RP

Stowarzyszenie Veritas et Ius. W Służbie Narodowi przedstawia zasadnicze zastrzeżenia prawne wobec opinii Komisji Weneckiej CDL-AD(2026)031, opublikowanej 13 października 2026 r., dotyczącej kompetencji Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w procedurze odbierania ślubowania od osób wybranych na stanowiska sędziów Trybunału Konstytucyjnego oraz innych nominacji sędziowskich.

Punktem wyjścia niniejszej analizy jest argumentacja dr. Michała Skwarzyńskiego, członka Stowarzyszenia Veritas et Ius. W Służbie Narodowi, a zarazem uczestnika procedury wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego przeprowadzonej przez Sejm 13 marca 2026 r.

Stanowisko to posiada znaczenie szczególne, ponieważ dotyczy nie tylko abstrakcyjnego sporu pomiędzy konstytucyjnymi organami państwa, lecz także prawnej sytuacji uczestnika procedury wyborczej, którego zarzuty odnoszą się do konstytucyjności jej podstaw, transparentności, równego traktowania kandydatów oraz indywidualnego charakteru kadencji sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

W ocenie Stowarzyszenia podstawowa słabość opinii Komisji Weneckiej polega na niedostatecznym uwzględnieniu prawnych uwarunkowań samego wyboru sędziów TK oraz istniejących mechanizmów kontroli konstytucyjnej, przy jednoczesnym nadaniu pierwszoplanowego znaczenia problemowi zakończenia procedury ślubowania.

Nie można oceniać legalności ostatniego etapu procedury kreacyjnej z pominięciem zagadnień dotyczących legalności etapów wcześniejszych.

Nie można również utożsamiać nieodebrania ślubowania z bezprawną odmową jego odebrania bez uprzedniego ustalenia, czy wystąpiły obiektywne i konstytucyjnie relewantne okoliczności uzasadniające czasowe odroczenie tej czynności.

Komisja Wenecka nie może abstrahować od faktu, że polski porządek prawny przewiduje konkretne procedury służące wyjaśnianiu sporów normatywnych i kompetencyjnych.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, wykonując obowiązek czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji, może i powinien korzystać z przysługujących mu środków prawnych w celu wyjaśnienia rzeczywistych przeszkód dotyczących legalności własnego działania.

Nie stanowi to uzurpacji kompetencji Sejmu.

Stanowi wykonywanie funkcji konstytucyjnej w ramach instrumentów przyznanych głowie państwa przez obowiązujące prawo.

1. Stanowisko wobec pkt 65 opinii Komisji Weneckiej

W punkcie 65 opinii Komisja Wenecka odnosi się do zagadnienia organu właściwego do rozstrzygania wątpliwości dotyczących legalności wyboru sędziów TK, identyfikacji wakujących stanowisk oraz spełnienia przez kandydatów wymagań ustawowych.

Komisja wskazuje przy tym, że Prezydent nie posiada generalnej kompetencji do samodzielnego rozstrzygania o legalności wyboru dokonanego przez Sejm.

Stanowisko to nie może jednak prowadzić do pominięcia wynikających z Konstytucji kompetencji Trybunału Konstytucyjnego do kontroli normatywnych podstaw określonych procedur oraz rozstrzygania sporów kompetencyjnych.

Art. 188 Konstytucji RP określa właściwość Trybunału w zakresie kontroli konstytucyjności norm prawnych.

Art. 189 Konstytucji powierza mu rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa.

Obie kompetencje mają szczególne znaczenie dla przedstawionego sporu.

Nie można bowiem twierdzić, że brak kompetencji Prezydenta do samodzielnego, ostatecznego rozstrzygania określonej kwestii prowadzi do obowiązku pominięcia właściwych mechanizmów kontroli konstytucyjnej.

Przeciwnie, wystąpienie poważnych wątpliwości prawnych uzasadnia wykorzystanie istniejących procedur, których celem jest ich rozstrzygnięcie przez właściwy organ.

Trzeba przy tym odróżnić kontrolę konstytucyjności przepisów stanowiących podstawę wyboru od bezpośredniej kontroli indywidualnej uchwały Sejmu.

Normatywne podstawy procedury wyborczej mogą podlegać kontroli zgodnie z Konstytucją.

Nie sposób zaakceptować wykładni, w której z jednej strony podkreśla się obowiązek ochrony legalności wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego, a z drugiej marginalizuje znaczenie konstytucyjnych instrumentów służących właśnie kontroli legalności podstaw tego wyboru.

Argumentacja dr. Michała Skwarzyńskiego dotycząca pkt 65 opinii wymaga wyraźnego oddzielenia dwóch rodzajów kontroli: kontroli normatywnych podstaw wyboru sędziów TK, należącej w granicach art. 188 Konstytucji RP do Trybunału Konstytucyjnego, oraz rozstrzygania sporów kompetencyjnych między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa na podstawie art. 189 Konstytucji RP. Komisja, rozważając brak generalnej kompetencji Prezydenta do rozstrzygania o ważności wyboru dokonanego przez Sejm, nie powinna wyprowadzać z tej okoliczności wniosku o irrelewantności istniejących procedur kontroli konstytucyjnej.

W szczególności kontrola przepisów będących podstawą wyboru nie jest tym samym co kontrola indywidualnej uchwały Sejmu. Istnienie tej różnicy nie uzasadnia jednak pominięcia zarzutów skierowanych przeciwko normom regulującym procedurę wyborczą. Stanowisko dr. Michała Skwarzyńskiego wskazuje właśnie na potrzebę zbadania legalności normatywnych podstaw procedury, zanim przyjęte zostaną daleko idące skutki prawne późniejszych czynności.

2. Skarga konstytucyjna dr. Michała Skwarzyńskiego– ochrona praw uczestnika procedury wyborczej

Szczególne znaczenie ma skarga konstytucyjna wskazana w przekazanych materiałach pod sygnaturą Ts 161/26.

Dotyczy ona normatywnych podstaw procedury wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego przeprowadzonej 13 marca 2026 r.

W przedstawionym stanowisku wskazano zarzuty dotyczące konstytucyjnego prawa dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach, niedostatecznych gwarancji ustawowych procedury wyborczej, arbitralnego różnicowania kandydatów oraz naruszenia zasad związanych z indywidualnym charakterem kadencji sędziego TK.

Art. 60 Konstytucji RP gwarantuje obywatelom polskim korzystającym z pełni praw publicznych dostęp do służby publicznej na jednakowych zasadach.

Konstytucyjna gwarancja ta nie traci znaczenia wyłącznie z tej przyczyny, że wyboru na określony urząd dokonuje Sejm.

W demokratycznym państwie prawnym również procedura obsadzania stanowisk o szczególnym znaczeniu ustrojowym powinna respektować wymagania legalności, przewidywalności, równego traktowania i ochrony przed arbitralnością.

Dr Michał Skwarzyński był formalnie zgłoszonym kandydatem na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, uczestniczył w wysłuchaniu przed sejmową Komisją Sprawiedliwości i Praw Człowieka, a zgodnie z przekazanymi materiałami jego kandydatura uzyskała pozytywną opinię Komisji.

Nie jest zatem wyłącznie zewnętrznym uczestnikiem debaty publicznej.

Przedstawia argumenty dotyczące procedury, w której sam uczestniczył i której prawidłowość została przez niego zakwestionowana.

Nie można rozpatrywać praw osób wybranych przez Sejm z całkowitym pominięciem praw pozostałych uczestników tej samej procedury.

Odrębnym zagadnieniem pozostaje dopuszczalność skargi konstytucyjnej w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji RP, w szczególności wymogu istnienia ostatecznego rozstrzygnięcia o prawach lub wolnościach skarżącego.

Ocenę tych przesłanek należy pozostawić właściwemu organowi.

Nie oznacza to jednak, że zgłoszone zastrzeżenia można uznać za prawnie nieistotne bez ich rozważenia.

Zasada równego dostępu do służby publicznej wymaga uwzględnienia perspektywy wszystkich uczestników procedury wyborczej, a nie wyłącznie osób, które uzyskały większość głosów w Sejmie.

Zasadniczą wartością argumentacji dr. Michała Skwarzyńskiego jest wskazanie, że legalność obsady TK obejmuje także prawa podmiotowe kandydatów, którzy uczestniczyli w procedurze, lecz nie zostali wybrani. Art. 60 Konstytucji RP wymaga zapewnienia dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach. Ocena tej gwarancji nie może ograniczać się do formalnego stwierdzenia, że Sejm przeprowadził głosowanie, jeżeli podnoszone są zarzuty co do ustawowych gwarancji, sposobu różnicowania kandydatur i przejrzystości procedury.

W sprawie Ts 161/26 podniesiono zarzuty odnoszące się do normatywnych podstaw wyborów z 13 marca 2026 r. Ich procesowa dopuszczalność, w tym spełnienie przesłanek art. 79 ust. 1 Konstytucji RP, pozostaje zagadnieniem odrębnym od znaczenia merytorycznego przedstawionych problemów konstytucyjnych. Nie można uznawać samych praw osób wybranych za wyczerpujące zagadnienie prawidłowości całego procesu kreacyjnego.

3. Postępowania Kpt 1/26 i K 3/26 – rzeczywiste instrumenty kontroli konstytucyjnej

Dr Michał Skwarzyński wskazuje również na znaczenie postępowania Kpt 1/26, dotyczącego sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem RP a Sejmem w zakresie odbierania ślubowania oraz prawnych skutków czynności przeprowadzonych 9 kwietnia 2026 r.

Postępowanie zostało zainicjowane przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 27 kwietnia 2026 r.

Jego przedmiot dotyczy w szczególności ustalenia, czy kompetencja do odebrania ślubowania przysługuje wyłącznie Prezydentowi oraz czy czynności zorganizowane w Sejmie bez udziału głowy państwa mogły wywołać skutki związane z objęciem urzędu sędziego TK.

Zagadnienie to należy do istoty obecnego sporu konstytucyjnego.

Nie jest więc wystarczające przedstawienie sytuacji wyłącznie w kategoriach opóźnienia określonej czynności urzędowej.

Prezydent skorzystał z przewidzianego prawem instrumentu służącego rozstrzyganiu sporów między organami konstytucyjnymi.

Dodatkowo 12 maja 2026 r. wydany został wyrok w sprawie K 3/26, odnoszący się do wykładni art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK.

Rozstrzygnięcie to ma znaczenie bezpośrednie dla zagadnień ocenianych przez Komisję Wenecką.

Nie można zatem twierdzić, że polski porządek konstytucyjny nie dysponuje instrumentami pozwalającymi na rozstrzyganie przedstawionych wątpliwości.

Prezydent nie zastąpił właściwych mechanizmów kontroli konstytucyjnej własnym rozstrzygnięciem, lecz rzeczywiście zainicjował przewidzianą prawem procedurę zmierzającą do wyjaśnienia sporu kompetencyjnego.

Fakt ten powinien stanowić jeden z podstawowych elementów oceny jego działania.

Jak podkreśla dr Michał Skwarzyński, postępowania Ts 161/26, Kpt 1/26 i K 3/26 dotyczą odrębnych zagadnień. Pierwsze wiąże się z zarzutami dotyczącymi normatywnych podstaw wyboru i praw uczestnika procedury; drugie odnosi się do sporu kompetencyjnego między Prezydentem RP a Sejmem w zakresie ślubowania i następstw czynności z 9 kwietnia 2026 r.; trzecie zakończyło się wyrokiem z 12 maja 2026 r., którego sentencja odnosi się do określonej wykładni art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK.

W ocenie Stowarzyszenia pominięcie tej wielości środków kontroli prowadzi do zredukowania złożonego sporu o legalność wyboru i obejmowania urzędu do samego zagadnienia terminu odebrania ślubowania.

4. Znaczenie postępowania przed ETPC – Skwarzyński przeciwko Polsce

Stowarzyszenie Veritas Et Ius. W Służbie Narodowi wskazanuje również sprawę Skwarzyński przeciwko Polsce, nr 27956/26, związaną z zarzutami dotyczącymi marcowej procedury wyborczej.

Postępowanie to należy odróżnić od sprawy Dziurda i inni przeciwko Polsce, dotyczącej sytuacji osób wybranych przez Sejm, które nie rozpoczęły wykonywania obowiązków orzeczniczych.

Obie perspektywy mają znaczenie dla oceny procedury wyborczej i jej następstw.

Nie można jednak utożsamiać samych zarzutów podniesionych w skardze z ich ostatecznym uwzględnieniem przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W ocenie Stowarzyszenia istotne jest przede wszystkim to, że legalność różnych etapów jednej procedury kreacyjnej została zakwestionowana z odmiennych perspektyw prawnych.

Nie można przyjmować rozwiązania ustrojowego opartego na ochronie jednej grupy uczestników bez dostatecznego rozważenia praw i zarzutów innych uczestników tej samej procedury.

W stanowisku dr. Michała Skwarzyńskiego podkreślono odmienność perspektyw prawnych sprawy Skwarzyński przeciwko Polsce, wskazanej w przekazanych materiałach pod numerem 27956/26, oraz sprawy Dziurda i inni przeciwko Polsce, nr 17392/26. Pierwsza dotyczy zarzutów związanych z wcześniejszymi etapami procedury wyboru sędziów TK, natomiast druga odnosi się do sytuacji osób wybranych przez Sejm i przeszkód dotyczących dalszego obejmowania urzędu.

Rzetelna analiza nie może przyznawać wyłącznej doniosłości ochronie interesów jednej grupy uczestników procedury, pomijając prawa i zarzuty innych osób biorących w niej udział. Zasada równości standardów wymaga jednak, aby rozważeniu poddano cały proces wyborczy, a nie wyłącznie jego ostatnią fazę.

II. KONSTYTUCYJNA POZYCJA PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ – OBOWIĄZEK OCHRONY KONSTYTUCJI

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie jest organem ograniczonym do mechanicznego wykonywania czynności następujących po rozstrzygnięciach innych organów konstytucyjnych.

Art. 126 ust. 1 Konstytucji stanowi, że Prezydent jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej.

Art. 126 ust. 2 nakłada na niego obowiązek czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji.

Art. 126 ust. 3 przewiduje, że Prezydent wykonuje swoje zadania w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach.

Przepisy te powinny być odczytywane łącznie.

Nie można na ich podstawie konstruować nieograniczonych kompetencji głowy państwa.

Nie można jednak również pozbawiać wynikających z nich obowiązków rzeczywistego znaczenia prawnego.

Każdy organ władzy publicznej ma obowiązek samodzielnej oceny legalności czynności podejmowanych w ramach przysługujących mu kompetencji.

Prezydent może zatem badać okoliczności prawne niezbędne do prawidłowego wykonania własnego obowiązku urzędowego.

Może również korzystać z przewidzianych Konstytucją procedur kontroli normatywnej i rozstrzygania sporów kompetencyjnych.

Nie jest to działanie sprzeczne z zasadą podziału władz.

Przeciwnie, stanowi realizację odpowiedzialności konstytucyjnej w granicach wyznaczonych przez prawo.

W tym kontekście szczególne znaczenie mają art. 191 ust. 1 pkt 1, art. 122 ust. 3 oraz art. 189 Konstytucji RP.

Pierwsze dwa przepisy umożliwiają Prezydentowi inicjowanie określonych postępowań w przedmiocie kontroli konstytucyjności norm, natomiast art. 189 przewiduje rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa.

Obowiązek czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji nie może być rozumiany jako nakaz pomijania obiektywnych wątpliwości dotyczących zgodności z prawem czynności, której dokonania wymaga się od Prezydenta.

III. WYROK TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 3 GRUDNIA 2015 R., K 34/15 – ŚLUBOWANIE JAKO ZDARZENIE WYWOŁUJĄCE SKUTKI PRAWNE

Szczególnie istotnym argumentem prawnym jest uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 2015 r., sygn. K 34/15, wydanego w okresie prezesury prof. Andrzeja Rzeplińskiego.

Orzeczenie to wymaga uważnej analizy, ponieważ nie sprowadza ślubowania wobec Prezydenta do czynności wyłącznie ceremonialnej.

Trybunał wskazał dwie zasadnicze funkcje ślubowania.

Pierwsza polega na publicznym złożeniu przez sędziego przyrzeczenia wiernego wykonywania obowiązków zgodnie z rotą ślubowania, z poszanowaniem bezstronności, staranności i godności urzędu.

Druga polega na stworzeniu prawnej możliwości rozpoczęcia urzędowania, czyli wykonywania powierzonego mandatu.

Ślubowanie ma więc wymiar nie tylko uroczysty, ale także normatywny.

Włączenie Prezydenta w procedurę odbierania ślubowania zostało przez Trybunał powiązane ze sferą wykonywania kompetencji głowy państwa.

Ma to szczególne znaczenie wobec stanowiska Komisji Weneckiej, w którym Prezydent przedstawiany jest przede wszystkim jako uczestnik czynności ceremonialnej.

Nie można utożsamiać uroczystej formy ślubowania z brakiem jego skutków prawnych. Polski Trybunał Konstytucyjny już w 2015 r. wyraźnie dostrzegł normatywny charakter tej czynności.

1. Punkt 8.5.2 uzasadnienia – dopuszczalność wyjątkowego odroczenia ślubowania

W punkcie 8.5.2 uzasadnienia wyroku K 34/15 Trybunał podkreślił obowiązek niezwłocznego odebrania ślubowania od prawidłowo wybranego sędziego TK.

Równocześnie dopuścił możliwość wystąpienia nadzwyczajnych i obiektywnych okoliczności, które mogą wymagać czasowego odroczenia tej czynności ze względu na konieczność ochrony nadrzędności Konstytucji.

Trybunał wskazał, że osoba sprawująca władzę publiczną ma obowiązek samodzielnie oceniać legalność własnego działania.

Odroczenie odebrania ślubowania musi wynikać z wyjątkowych, obiektywnych i prawnie relewantnych okoliczności. Przesłanki takie wystąpiły w odniesieniu do osób wybranych przez Sejm , od których Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki nie odebrał ślubowania. Zastrzeżenia dotyczą bowiem prawidłowości procedury wyborczej, identyfikacji konkretnych wakatów, indywidualnego charakteru kadencji oraz zgodności normatywnych podstaw wyboru z Konstytucją RP, jak również spełnienia przez osoby wybrane ustawowych warunków wymaganych do zajmowania stanowiska sędziego TK, w tym przesłanek kwalifikacyjnych określonych w art. 3 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego, w związku z art. 30 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym, obejmujących między innymi wymóg nieskazitelnego charakteru. Wątpliwości te wymagają wyjaśnienia w odpowiednich procedurach prawnych i znalazły one m.in. odzwierciedlenie w konkretnych postępowaniach prawnych, w szczególności w sprawie Kpt 1/26, zainicjowanej przez Prezydenta RP w celu rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego.

Działania Prezydenta Karola Nawrockiego należy zatem oceniać w świetle konstytucyjnego obowiązku czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji, a nie automatycznie kwalifikować jako bezprawną odmowę odebrania ślubowania. Prezydent skorzystał z przewidzianego prawem instrumentu służącego wyjaśnieniu sporu ustrojowego.

Nie ma zatem podstaw do kwalifikowania jego działania jako bezprawnej odmowy odebrania ślubowania, bez uprzedniego zbadania wskazanych przeszkód prawnych oraz ich rzeczywistego znaczenia konstytucyjnego.

Działania Prezydenta są w pełni zgodne z prawem.

Z orzeczenia wynika więc konieczność rozróżnienia pomiędzy obowiązkiem niezwłocznego odebrania ślubowania w zwykłych warunkach a wyjątkową sytuacją wymagającą wyjaśnienia rzeczywistej przeszkody prawnej.

Prawnie uzasadnione odroczenie nie jest tożsame z arbitralną odmową odebrania ślubowania.

2. Znaczenie odróżnienia odmowy od odroczenia

W podobnym kierunku zmierza argumentacja Oskara Kidy, członka Stowarzyszenia Veritas et Ius. W Służbie Narodowi.

Wskazuje on, że obowiązek odebrania ślubowania nie oznacza obowiązku natychmiastowego działania w każdej sytuacji, niezależnie od istniejących przeszkód prawnych.

Zasadą jest prawidłowy wybór przez Sejm i niezwłoczne odebranie ślubowania przez Prezydenta.

W wyjątkowych okolicznościach, określonych w orzecznictwie konstytucyjnym, dopuszczalne jest jednak odroczenie tej czynności.

Autor podkreśla również, że Komisja Wenecka wiąże możliwość zastosowania procedury zastępczej z nieuzasadnionym lub bezprawnym zachowaniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Nie jest to zatem konstrukcja odnosząca się automatycznie do każdego przypadku odroczenia odebrania ślubowania.

W ocenie Stowarzyszenia rozróżnienie to powinno zostać w pełni uwzględnione przy analizie wydarzeń z 2026 r. Nie można bowiem wyprowadzać wniosku o bezprawności działania Prezydenta wyłącznie z faktu, że ślubowanie nie zostało odebrane w określonym terminie. Konieczne jest ustalenie rzeczywistych przyczyn tego stanu, podjętych czynności prawnych oraz konstytucyjnych przesłanek i skutków odroczenia.

Niezależnie od powyższego Stowarzyszenie stanowczo kwestionuje dopuszczalność wskazywanych przez Komisję Wenecką zastępczych form składania ślubowania, jako pozbawionych wyraźnej podstawy normatywnej w obowiązującym polskim porządku prawnym. Art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego jednoznacznie przewiduje złożenie ślubowania wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast art. 5 tej ustawy wiąże ze złożeniem ślubowania nawiązanie stosunku służbowego sędziego TK. Obowiązujące ustawodawstwo nie przyznaje notariuszowi, Marszałkowi Sejmu ani innemu podmiotowi kompetencji do zastępowania Prezydenta RP w tej czynności. W ocenie Stowarzyszenia uznanie takich działań za równoważne ustawowemu ślubowaniu pozostawałoby w sprzeczności z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP, zasadą demokratycznego państwa prawnego wynikającą z art. 2 Konstytucji oraz ustawowo określonym sposobem wykonywania kompetencji przez organy państwa.

Nie można przy tym pomijać, że Prezydent RP skorzystał z konstytucyjnej drogi rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego, inicjując postępowanie Kpt 1/26. Tym bardziej niedopuszczalne byłoby traktowanie samej opinii organu doradczego jako wystarczającej podstawy do zastąpienia ustawowej procedury czynnością dokonaną z pominięciem Prezydenta.

Opinia Komisji Weneckiej nie stanowi źródła prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej, nie może kreować nowych kompetencji organów państwa ani samodzielnie nadawać skuteczności prawnej czynnościom, których dokonania obowiązująca ustawa w takim trybie nie przewiduje.

IV. WYROK TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 12 MAJA 2026 R., K 3/26 – ZNACZENIE ART. 126 KONSTYTUCJI RP

Szczególne znaczenie dla analizowanego sporu posiada wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2026 r., sygn. K 3/26.

W sentencji rozstrzygnięcia Trybunał stwierdził niezgodność z art. 126 w związku z art. 2 Konstytucji RP określonego rozumienia art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK, nakładającego na Prezydenta obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm.

Rozstrzygnięcie to wymagało uwzględnienia przy ocenie opinii Komisji Weneckiej.

W wyroku zaakcentowano znaczenie konstytucyjnej funkcji Prezydenta jako organu czuwającego nad przestrzeganiem Konstytucji.

W ocenie Stowarzyszenia Komisja Wenecka nie zachowała wymaganego od międzynarodowego organu opiniodawczego dystansu wobec stanowiska prezentowanego przez stronę rządową, co znajduje wyraźne odzwierciedlenie w konstrukcji opinii, selektywnym doborze argumentów prawnych oraz sposobie potraktowania orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Komisja skoncentrowała się bowiem na uzasadnieniu rozwiązania odpowiadającego postulatom strony rządowej, marginalizując argumentację dotyczącą konstytucyjnych kompetencji Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, istniejących przeszkód prawnych w procedurze wyboru sędziów TK oraz znaczenia toczących się postępowań konstytucyjnych.

Tak ukształtowana argumentacja świadczy, w ocenie Stowarzyszenia, o braku należytego dystansu analitycznego oraz o przyjęciu jednostronnej perspektywy oceny sporu ustrojowego. Szczególnie wymowne jest niedostateczne merytoryczne odniesienie się do wyroku TK z 12 maja 2026 r., sygn. K 3/26, którego sentencja dotyczy bezpośrednio zagadnienia stanowiącego przedmiot opinii Komisji.

Zamiast przeprowadzić wszechstronną analizę konkurencyjnych interpretacji konstytucyjnych, Komisja nadała pierwszeństwo argumentom przemawiającym za możliwością zastąpienia ustawowego ślubowania wobec Prezydenta RP procedurą alternatywną, mimo braku podstawy ustawowej dla takiego rozwiązania.

Stowarzyszenie uznaje zatem, że opinia Komisji Weneckiej nosi znamiona argumentacji podporządkowanej wcześniej przyjętemu kierunkowi rekomendacji, zbieżnemu ze stanowiskiem strony rządowej, zamiast stanowić rezultat w pełni niezależnej i wszechstronnej analizy polskiego porządku konstytucyjnego. Tego rodzaju podejście pozbawia przekonującą moc opinii, zwłaszcza gdy dotyczy ona fundamentalnych zagadnień ustrojowych, konstytucyjnej pozycji głowy państwa oraz zasad legalnego obsadzania stanowisk sędziowskich.

V. DZIAŁANIA PODJĘTE PRZEZ PREZYDENTA RP W 2026 R.

W ocenie Stowarzyszenia działania podjęte przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego znajdują uzasadnienie w konstytucyjnym obowiązku czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji, wynikającym z art. 126 ust. 2 Konstytucji RP, oraz w zasadzie legalizmu określonej w art. 7 Konstytucji. Nie stanowią one arbitralnej odmowy odebrania ślubowania, lecz wyraz realizacji konstytucyjnej odpowiedzialności głowy państwa za zgodność własnych czynności urzędowych z obowiązującym porządkiem prawnym.

Wątpliwości dotyczące prawidłowości procedury wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego, identyfikacji wakujących stanowisk, indywidualnego charakteru kadencji oraz spełnienia przez osoby wybrane ustawowych wymagań kwalifikacyjnych stanowią, w ocenie Stowarzyszenia, rzeczywiste i prawnie relewantne okoliczności uzasadniające skorzystanie przez Prezydenta z przewidzianych prawem mechanizmów ochrony konstytucyjności. Znajduje to oparcie w argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 2015 r., sygn. K 34/15, dopuszczającej w wyjątkowych okolicznościach czasowe odroczenie odebrania ślubowania dla ochrony nadrzędności Konstytucji.

Prezydent Karol Nawrocki nie poprzestał na zakwestionowaniu określonych czynności, lecz skorzystał z konstytucyjnej drogi rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego, inicjując postępowanie Kpt 1/26. Działanie to Stowarzyszenie ocenia jako prawnie uzasadnione i odpowiadające konstytucyjnej funkcji głowy państwa. Skorzystanie z przewidzianych prawem instrumentów służących wyjaśnieniu rzeczywistego sporu ustrojowego nie może być utożsamiane z bezprawnym uchylaniem się od wykonywania obowiązków.

W ocenie Stowarzyszenia postępowanie Prezydenta RP stanowi przejaw odpowiedzialnego wykonywania konstytucyjnej funkcji strażnika Konstytucji, a podjęcie działań zmierzających do usunięcia istotnych wątpliwości prawnych było nie tylko uzasadnione, lecz również wskazane z punktu widzenia ochrony zasady nadrzędności Konstytucji, legalności obsady Trybunału Konstytucyjnego oraz pewności prawa.

VI. ZNACZENIE SPORU KOMPETENCYJNEGO Kpt 1/26 ORAZ ART. 86 UST. 1 USTAWY O ORGANIZACJI I TRYBIE POSTĘPOWANIA PRZED TK

Zgodnie z art. 189 Konstytucji RP rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa należy do Trybunału Konstytucyjnego.

W sprawie Kpt 1/26 przedmiotem rozstrzygnięcia pozostają zagadnienia dotyczące kompetencji do odebrania ślubowania oraz skutków wydarzeń przeprowadzonych w Sejmie 9 kwietnia 2026 r.

Postępowanie to ma charakter odrębny od badania konstytucyjności norm regulujących procedurę wyborczą oraz od skargi konstytucyjnej kandydata.

Wszystkie te postępowania odnoszą się jednak do różnych aspektów tego samego konfliktu ustrojowego.

Art. 86 ust. 1 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed TK przewiduje określone skutki zawieszające związane ze wszczęciem sporu kompetencyjnego.

Zakres ich zastosowania wymaga oceny w związku z przedmiotem konkretnego sporu.

Nie można jednak również ignorować ustawowego mechanizmu zawieszenia postępowania wyłącznie dlatego, że jego zastosowanie może wywoływać trudności organizacyjne.

Konstytucyjne procedury rozstrzygania sporów kompetencyjnych stanowią instrument ochrony praworządności, a nie przeszkodę, którą wolno pominąć ze względów funkcjonalnych.

VII. USTAWOWY WYMÓG ŚLUBOWANIA WOBEC PREZYDENTA – ART. 4 I 5 USTAWY O STATUSIE SĘDZIÓW TK

Art. 4 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego przewiduje składanie ślubowania wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 4 ust. 2 określa skutki odmowy złożenia ślubowania przez osobę wybraną.

Art. 5 wiąże nawiązanie stosunku służbowego ze złożeniem ślubowania.

Ponadto art. 6 ust. 1 i art. 11 ust. 5 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed TK wiążą określone uprawnienia w ramach Zgromadzenia Ogólnego ze złożeniem ślubowania wobec Prezydenta RP.

Regulacje te potwierdzają, że ustawodawca nadał ślubowaniu istotne znaczenie prawne.

Nie jest ono wyłącznie uroczystą deklaracją pozbawioną skutków normatywnych.

Konieczne jest jednocześnie rozróżnienie samego wyboru przez Sejm, początku indywidualnej kadencji, złożenia ślubowania, nawiązania stosunku służbowego oraz rozpoczęcia wykonywania obowiązków orzeczniczych.

Nie są to zdarzenia automatycznie tożsame.

Z ustawowego powiązania określonych skutków prawnych ze złożeniem ślubowania wynika konieczność szczególnie starannego ustalenia, czy czynność została dokonana w prawnie przewidzianym trybie.

Dr Michał Skwarzyński wskazuje na konieczność łącznego odczytania pkt 81, 84 i 98 opinii Komisji Weneckiej w świetle art. 4 ust. 1 i art. 5 ustawy o statusie sędziów TK. Wybór dokonany przez Sejm, rozpoczęcie indywidualnej kadencji, ślubowanie wobec Prezydenta RP i nawiązanie stosunku służbowego nie są pojęciami tożsamymi. Sam akt wyboru nie usuwa potrzeby ustalenia, czy nastąpiło zdarzenie, z którym ustawa wiąże dalsze skutki prawne.

Rekomendacja Komisji dotycząca alternatywnego ślubowania nie stanowi przepisu obowiązującego prawa i nie przesądza skuteczności czynności z 9 kwietnia 2026 r. Co więcej, rozwiązanie dotyczące samego ślubowania nie może naprawić potencjalnejwadliwości wcześniejszych etapów procedury wyborczej. Zastrzeżenia wobec normatywnych podstaw wyborów wymagają odrębnego rozstrzygnięcia, niezależnie od przyjętej oceny późniejszych czynności.

VIII. CZYNNOŚCI Z 9 KWIETNIA 2026 R. – BRAK USTAWOWEJ PROCEDURY ZASTĘPCZEJ PRZED NOTARIUSZEM

W dniu 9 kwietnia 2026 r. cztery osoby wybrane przez Sejm na stanowiska sędziów Trybunału Konstytucyjnego odczytały i podpisały tekst ślubowania w Sejmie, w obecności między innymi Marszałka Sejmu i notariusza.

Dokumenty zostały następnie przekazane Kancelarii Prezydenta RP.

Czynności te nie odpowiadają literalnie ustawowej konstrukcji ślubowania wobec Prezydenta.

Obowiązujące przepisy nie ustanawiają ogólnej kompetencji notariusza ani Marszałka Sejmu do zastępowania Prezydenta w odbieraniu ślubowania od osób wybranych na stanowiska sędziów TK.

Samo notarialne poświadczenie podpisu nie stanowi równoważnika ustawowo określonej czynności ustrojowej.

Nie można również wyprowadzać z samego doręczenia dokumentu Prezydentowi wniosku, że wszystkie prawne przesłanki ślubowania zostały spełnione.

Komisja Wenecka przedstawia argumentację konstytucyjną przemawiającą – w jej ocenie – za dopuszczeniem procedury alternatywnej w sytuacji bezprawnego uniemożliwiania objęcia urzędu.

Nie jest to jednak równoznaczne ze wskazaniem obowiązującego przepisu ustawowego, który wprost ustanawia taką procedurę.

Niedopuszczalne jest uznawanie samej czynności notarialnej albo uroczystości zorganizowanej przed innym organem za wystarczający substytut ustawowego ślubowania wyłącznie na podstawie opinii Komisji Weneckiej.

Kwestia ta pozostaje bezpośrednio związana z przedmiotem sporu kompetencyjnego Kpt 1/26

IX. GRANICE ARGUMENTACJI KOMISJI WENECKIEJ DOTYCZĄCEJ BEZPRAWNEJ ZWŁOKI

Złożenie ślubowania przez osobę wybraną na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego przed notariuszem, Marszałkiem Sejmu lub jakimkolwiek innym podmiotem nieuprawnionym ustawowo do odebrania tego ślubowania jest sprzeczne z trybem określonym w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Żaden z obowiązujących przepisów ustawowych nie przewiduje możliwości zastąpienia udziału Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej czynnością notarialną, oświadczeniem złożonym wobec Marszałka Sejmu ani późniejszym doręczeniem dokumentu Kancelarii Prezydenta.

Czynności przeprowadzone 9 kwietnia 2026 r. nie odpowiadały ustawowej procedurze ślubowania wobec Prezydenta RP. Stowarzyszenie uznaje je za prawnie nieskuteczne w zakresie nawiązania stosunku służbowego sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Nie można bowiem skutecznie zastępować ustawowo określonej czynności ustrojowej działaniem podmiotu, któremu prawo nie przyznaje odpowiedniej kompetencji.

Przyjęcie odmiennego rozwiązania oznaczałoby obejście ustawowej procedury oraz naruszenie zasady legalizmu wynikającej z art. 7 Konstytucji RP, zasady demokratycznego państwa prawnego określonej w art. 2 Konstytucji oraz ustawowych warunków nawiązania stosunku służbowego sędziego TK, przewidzianych w art. 5 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

Komisja Wenecka, jako organ wyłącznie doradczy, nie posiada kompetencji do ustanawiania alternatywnego trybu ślubowania, zastępowania polskiego ustawodawcy ani nadawania skuteczności prawnej czynnościom dokonanym z pominięciem ustawowego udziału Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Jej opinia nie stanowi źródła prawa powszechnie obowiązującego w Polsce.

W konsekwencji Stowarzyszenie stoi na jednoznacznym stanowisku, że czynności z 9 kwietnia 2026 r. nie stanowią ślubowania dokonanego w trybie przewidzianym przez obowiązującą ustawę, a ich przeprowadzenie nie może samoistnie prowadzić do nawiązania stosunku służbowego sędziego Trybunału Konstytucyjnego.

X. WYROK Kp 3/24 – KONTROLA KONSTYTUCYJNOŚCI REFORMY UCHWALONEJ W 2024 R.

W dniu 13 września 2024 r. Sejm uchwalił ustawy dotyczące reformy Trybunału Konstytucyjnego.

Przewidziano w nich między innymi rozwiązania dotyczące alternatywnego sposobu składania ślubowania.

Prezydent RP skierował ustawy do kontroli prewencyjnej przed Trybunałem Konstytucyjnym.

W wyniku wyroku z 29 lipca 2025 r., sygn. Kp 3/24, przedmiotowe ustawy nie weszły w życie.

Nie można więc traktować przyjętych w nich rozwiązań jako elementu obowiązującego ustawodawstwa.

Komisja Wenecka może oceniać pożądany kierunek reformy.

Nie może jednak poprzez własną opinię nadawać mocy obowiązującej normom, które nie weszły w życie.

W tym kontekście szczególnie istotna pozostaje kompetencja Prezydenta do inicjowania kontroli konstytucyjności ustaw.

Korzystanie z przewidzianej prawem kontroli prewencyjnej stanowi realizację konstytucyjnej funkcji Prezydenta, a jej rezultat nie może być pomijany przy rekonstrukcji obowiązującego stanu prawnego.

XI. PRAWA KANDYDATÓW I PRZEBIEG POSIEDZENIA KOMISJI SPRAWIEDLIWOŚCI I PRAW CZŁOWIEKA Z 12 MARCA 2026 R.

W stanowisku Stowarzyszenia zwrócono uwagę na konieczność przeanalizowania pełnego przebiegu posiedzenia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka nr 141 z 12 marca 2026 r.

Posiedzenie to obejmowało wysłuchanie kandydatów na stanowiska sędziów TK.

Dla ustalenia rzeczywistego charakteru procedury nie wystarcza analiza samych wyników końcowego głosowania.

Należy uwzględnić sposób prezentacji kandydatów, zakres stawianych pytań, warunki przeprowadzenia wysłuchania oraz sposób oceny spełnienia ustawowych wymagań.

W szczególności powinny zostać zbadane zarzuty dotyczące równego traktowania kandydatur i transparentności procedury.

Nie można przyjmować, że samo dokonanie wyboru przez Sejm automatycznie usuwa potrzebę oceny legalności jego podstaw normatywnych.

Z drugiej strony nie każde uchybienie proceduralne prowadzi do nieważności wyboru.

Ostateczne znaczenie prawne poszczególnych nieprawidłowości musi wynikać z obowiązujących norm i właściwych rozstrzygnięć.

W przedstawionym Komisji Weneckiej stanowisku Stowarzyszenia Veritas et Ius. W Służbie Narodowi wyraźnie wskazano potrzebę analizy pełnego zapisu posiedzenia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka nr 141 z 12 marca 2026 r. Znaczenie mają nie tylko formalne dokumenty zgłoszeniowe oraz wynik końcowego głosowania, lecz także pytania kierowane do kandydatów, ich odpowiedzi, sposób prowadzenia wysłuchania i warunki rzeczywistej oceny ustawowych kwalifikacji.

Zaniechanie analizy materiału dokumentującego przebieg wysłuchania utrudnia ocenę, czy procedura zapewniała dostateczną transparentność, przewidywalność i równość traktowania kandydatur. Im poważniejsze i trwalsze mogą być następstwa wadliwości obsady organu konstytucyjnego, tym większego znaczenia nabierają gwarancje poprzedzające dokonanie wyboru.

XII. INDYWIDUALNY CHARAKTER DZIEWIĘCIOLETNICH KADENCJI SĘDZIÓW TK

Art. 194 ust. 1 Konstytucji RP przewiduje wybór piętnastu sędziów TK na indywidualne dziewięcioletnie kadencje.

Rozwiązanie to stanowi istotną gwarancję ustrojową.

Służy zapewnieniu ciągłości funkcjonowania Trybunału oraz ograniczeniu możliwości jednorazowego politycznego kształtowania znacznej części jego składu.

W marcu 2026 r. dokonano jednoczesnego wyboru sześciu osób.

W materiałach Stowarzyszenia wskazano także na wcześniejsze pozostawianie części wakatów nieobsadzonych.

Okoliczności te powinny zostać ocenione z punktu widzenia indywidualnego charakteru kadencji i prawidłowej identyfikacji stanowisk.

Nie oznacza to, że każdy jednoczesny wybór kilku osób pozostaje sprzeczny z Konstytucją.

Konieczne jest jednak ustalenie, czy procedura prawidłowo przyporządkowała poszczególne wybory konkretnym wakatom oraz respektowała wynikające z Konstytucji wymagania.

Indywidualna kadencja sędziego TK nie jest wyłącznie rozwiązaniem organizacyjnym. Stanowi jeden z instrumentów ochrony niezależności sądownictwa konstytucyjnego.

XIII. KONSTYTUCYJNA OCHRONA PRZED POLITYCZNYM PODPORZĄDKOWANIEM TRYBUNAŁU

Art. 1 Konstytucji RP stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.

Trybunał Konstytucyjny, jako jeden z podstawowych organów państwa, nie może być traktowany jako instytucja jednej większości parlamentarnej.

Art. 173 i art. 195 ust. 1 Konstytucji wzmacniają wymagania niezależności i niezawisłości sędziów.

W stanowisku przedstawionym Komisji Weneckiej Stowarzyszenie zwróciło uwagę na ryzyko politycznej sukcesji polegającej na traktowaniu sądu konstytucyjnego jako organu, którego skład można podporządkowywać kolejnym większościom parlamentarnym.

Standard niezależności sądownictwa musi być neutralny wobec zmian politycznych.

Nie można aprobowć określonej praktyki tylko dlatego, że podejmuje ją większość deklarująca przywracanie praworządności.

Konstytucyjne gwarancje niezależności Trybunału muszą ograniczać każdą większość parlamentarną, niezależnie od jej politycznej tożsamości.

W pierwotnym stanowisku Stowarzyszenia skierowanym do Komisji Weneckiej zaakcentowano niebezpieczeństwo politycznej sukcesji, polegającej na przejmowaniu obsady sądu konstytucyjnego przez kolejne większości parlamentarne w odpowiedzi na działania ich poprzedników. Zmiana ugrupowania politycznego korzystającego z określonego mechanizmu nie przesądza o zgodności samego mechanizmu z wymaganiami państwa prawnego.

Pluralizm konstytucyjny nie oznacza przydzielania stanowisk w Trybunale poszczególnym partiom. Oznacza konieczność takiego ukształtowania procedury wyboru, aby żadna większość parlamentarna nie traktowała uzyskania władzy jako tytułu do podporządkowania sobie całego sądu konstytucyjnego. W tym sensie ochronaindywidualnych kadencji, transparentność nominacji i odpowiedni zakres konsensusu parlamentarnego stanowią gwarancje niezależności organu.

XIV. USTAWOWE WYMAGANIA KWALIFIKACYJNE – WIEDZA PRAWNICZA I NIESKAZITELNY CHARAKTER

Art. 3 ustawy o statusie sędziów TK przewiduje wymagania odnoszące się do kwalifikacji osób wybieranych na stanowiska sędziów Trybunału.

Przepis ten odsyła również do wymagań dotyczących sędziów Sądu Najwyższego.

Jednym z nich jest nieskazitelny charakter, wskazany w art. 30 § 1 pkt 4 ustawy o Sądzie Najwyższym.

Wymaganie to posiada doniosłe znaczenie gwarancyjne.

Nie może być traktowane jako formuła pozbawiona treści.

Wybór osoby na stanowisko sędziego TK wymaga uwzględnienia zarówno kwalifikacji prawniczych, jak i ustawowych przesłanek dotyczących jej zdolności do sprawowania urzędu.

Jednocześnie ocena nieskazitelnego charakteru nie może opierać się wyłącznie na domniemaniach, sporach politycznych lub niezweryfikowanych zarzutach.

W przekazanych materiałach przedstawiono zastrzeżenia dotyczące wcześniejszej aktywności zawodowej niektórych kandydatów, w tym udziału w sporządzaniu opinii prawnych dotyczących Prokuratury Krajowej.

Ochrona autorytetu Trybunału wymaga zarówno rzetelnej weryfikacji kwalifikacji kandydatów, jak i ochrony przed arbitralnym przypisywaniem im nieprawidłowości.

XV. ODMIENNOŚĆ WYBORU SĘDZIEGO TK OD POWOŁYWANIA SĘDZIÓW INNYCH SĄDÓW

Art. 179 Konstytucji RP przewiduje powoływanie sędziów przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa.

Jest to konstrukcja odmienna od wyboru sędziego TK przez Sejm na podstawie art. 194 ust. 1 Konstytucji.

Nie można automatycznie przenosić rozwiązań dotyczących jednej procedury na drugą.

Komisja Wenecka w dalszej części opinii odnosi się również do prezydenckich kompetencji w zakresie innych nominacji sędziowskich.

Zagadnienie to wymaga odrębnej analizy prawnej.

Nie można jednak przyjmować, że opinia organu doradczego samodzielnie ogranicza kompetencję przewidzianą wprost przez Konstytucję RP.

XVI. ORZECZNICTWO ETPC I TSUE – KONIECZNOŚĆ POSZANOWANIA LEGALNOŚCI OBSADY TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ORAZ GRANIC WYNIKAJĄCYCH Z PRAWA

Na szczególną uwagę zasługuje sposób wykorzystania przez Komisję Wenecką orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zwłaszcza w kontekście fundamentalnej zasady sądu ustanowionego ustawą.

W pkt 33 opinii CDL-AD(2026)031 Komisja Wenecka przywołuje wyrok ETPC z 7 maja 2021 r. w sprawie Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 4907/18, oraz wyrok w sprawie M.L. przeciwko Polsce. Orzeczenia te odnoszą się do nieprawidłowości w procedurze obsadzania stanowisk sędziowskich Trybunału Konstytucyjnego i ich konsekwencji dla prawa do sądu ustanowionego ustawą.

W pkt 34 opinii Komisja przedstawia również zagadnienia związane z wykonywaniem wyroku Xero Flor, w szczególności dotyczące prawidłowości składu Trybunału Konstytucyjnego oraz skutków orzeczeń wydawanych z udziałem osób, których status sędziowski został zakwestionowany.

Z kolei w pkt 35 opinii Komisja powołuje wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 18 grudnia 2025 r. w sprawie C-448/23, Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, dotyczący między innymi wymagań niezawisłości i bezstronności sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy oraz nieprawidłowości w ukształtowaniu składu Trybunału Konstytucyjnego.

Orzecznictwo to potwierdza zasadnicze znaczenie przestrzegania reguł prawnych dotyczących obsadzania stanowisk sędziowskich. Naruszenia tych reguł mogą wywoływać daleko idące konsekwencje prawne, w tym podważać standard sądu ustanowionego ustawą.

W ocenie Stowarzyszenia Komisja Wenecka nie wyciągnęła z przywołanego orzecznictwa wszystkich konsekwencji istotnych dla oceny wydarzeń z 2026 r.

Skoro bowiem prawidłowość obsady Trybunału Konstytucyjnego stanowi tak istotną gwarancję prawa do sądu, to szczególnej staranności wymaga również zbadanie legalności procedury wyboru sędziów przeprowadzonej 13 marca 2026 r., spełnienia przez wybrane osoby ustawowych wymagań kwalifikacyjnych, prawidłowego określenia wakatów i indywidualnych kadencji oraz skuteczności późniejszych czynności związanych z obejmowaniem urzędu.

Na konieczność przeprowadzenia takiej analizy wskazywał dr Michał Skwarzyński, członek Stowarzyszenia Veritas et Ius. W Służbie Narodowi, podnosząc zarzuty dotyczące konstytucyjności normatywnych podstaw procedury wyborczej i ochrony praw jej uczestników, w tym wynikających z art. 60 Konstytucji RP.

Wątpliwości te pozostają tym bardziej istotne, że sama Komisja Wenecka w pkt 22 opinii odnotowuje zastrzeżenia przekazane przez Kancelarię Prezydenta RP, dotyczące przebiegu wyborów, identyfikacji wakujących stanowisk oraz wymagań stawianych osobom wybranym.

Nie można zatem z jednej strony podkreślać fundamentalnego znaczenia legalności obsady Trybunału Konstytucyjnego, a z drugiej marginalizować prawnie relewantnych zastrzeżeń odnoszących się do procedury wyboru jego sędziów w 2026 r.

Jednocześnie należy stanowczo zaznaczyć, że ani przywołane wyroki ETPC, ani wyrok TSUE z 18 grudnia 2025 r. nie ustanawiają w polskim porządku prawnym zastępczej procedury składania ślubowania sędziów Trybunału Konstytucyjnego przed notariuszem, Marszałkiem Sejmu czy innym podmiotem.

Rozstrzygnięcia te nie przyznają wymienionym podmiotom kompetencji do zastępowania Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej przy odbieraniu ślubowania i nie legalizują , bo takich uprawnień nie mają skuteczności prawnej czynności przeprowadzonych 9 kwietnia 2026 r.

Nie można zatem powoływać się na orzecznictwo europejskie dotyczące wymogu sądu ustanowionego ustawą jako na samoistną podstawę uznania skuteczności ślubowania dokonanego w trybie nieprzewidzianym wprost przez polskiego ustawodawcę.

W ocenie Stowarzyszenia czynności przeprowadzone 9 kwietnia 2026 r. nie odpowiadały wymogowi określonemu w art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego i nie dają podstawy do stwierdzenia nawiązania stosunku służbowego na zasadach wynikających z art. 5 tej ustawy.

Komisja Wenecka przedstawia wprawdzie odmienną interpretację konstytucyjną, dopuszczającą w szczególnych okolicznościach alternatywny sposób złożenia ślubowania, jednak ani wskazane orzeczenia ETPC, ani wyrok TSUE C-448/23 nie rozstrzygały tej konkretnej kwestii.

Komisja Wenecka nie może wykorzystywać autorytetu europejskiego orzecznictwa dotyczącego legalności obsady sądów do nadawania skutków prawnych procedurze zastępczej, sprzecznej z obowiązującymi przepisami prawa.

Co szczególnie istotne, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej skorzystał z przewidzianej prawem drogi rozstrzygnięcia tego sporu, inicjując postępowanie Kpt 1/26. Nie można pomijać tej okoliczności przy ocenie konstytucyjnego znaczenia jego działań.

Przedmiot i skutki wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 18 grudnia 2025 r. należy rozpatrywać z uwzględnieniem granic kompetencji powierzonych Unii Europejskiej przez Rzeczpospolitą Polską na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych, w szczególności zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 8, art. 9, art. 90 i art. 91 Konstytucji RP.

Zatem wykonywanie zobowiązań wynikających z prawa Unii Europejskiej musi pozostawać w granicach kompetencji rzeczywiście powierzonych na mocy traktatów. Niedopuszczalne jest wywodzenie z orzeczeń TSUE uprawnień niewynikających z tych traktatów, prowadzących do przekroczenia granic kompetencji powierzonych (ultra vires) albo do ingerencji w konstytucyjną tożsamość Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 8 ust. 1 Konstytucji RP ustanawia zasadę jej nadrzędności w polskim porządku prawnym. Przekazanie określonych kompetencji organizacji międzynarodowej nie oznacza przekazania kompetencji do dowolnego kształtowania polskiego ustroju konstytucyjnego ani do samodzielnego modyfikowania zasad powoływania i obejmowania urzędu przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

W stanowisku Stowarzyszenia granicę wykonywania kompetencji unijnych wyznaczają zarówno traktaty stanowiące podstawę ich powierzenia, jak i konstytucyjne zasady ustrojowe Rzeczypospolitej Polskiej. Niedopuszczalne byłoby przypisywanie orzecznictwu TSUE skutków wykraczających poza przedmiot i zakres powierzonych kompetencji, zwłaszcza gdy prowadziłoby to do zastępowania krajowych organów konstytucyjnych w wykonywaniu kompetencji zastrzeżonych dla nich przez polski porządek prawny.

Niezależnie od powyższego wyrok TSUE z 18 grudnia 2025 r. nie rozstrzygał skuteczności czynności określanych jako ślubowanie, przeprowadzonych 9 kwietnia 2026 r., ani nie ustanowił alternatywnego trybu składania ślubowania przed notariuszem, Marszałkiem Sejmu lub innym podmiotem z pominięciem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Nie może zatem stanowić samoistnej podstawy prawnej uznania tych czynności za równoważne ślubowaniu przewidzianemu w art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

W konsekwencji Stowarzyszenie sprzeciwia się takiej interpretacji orzecznictwa unijnego, która prowadziłaby do rozszerzania kompetencji organów Unii Europejskiej poza zakres traktatowo powierzony, pomijania konstytucyjnej pozycji Prezydenta RP albo zastępowania obowiązujących krajowych procedur ustrojowych rozwiązaniami niemającymi dostatecznej podstawy prawnej

Nie oznacza , że orzeczenie dotyczące określonych naruszeń zobowiązań unijnych samoistnie rozstrzyga skuteczność późniejszego ślubowania sędziów TK przeprowadzonego poza zwykłym trybem ustawowym.

W ocenie Stowarzyszenia zasadnicza niespójność opinii Komisji Weneckiej polega na tym, że Komisja, powołując się na rygorystyczne standardy legalności obsady organu orzeczniczego, nie nadaje porównywalnego znaczenia potrzebie wyjaśnienia wszystkich istotnych wątpliwości dotyczących wyboru i obejmowania urzędu przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego w 2026 r.

Ochrona praworządności oraz prawa do sądu ustanowionego ustawą wymaga konsekwentnego stosowania standardów legalności. Nie mogą one być oceniane w sposób wybiórczy, zależny od tego, której procedury wyborczej albo którego okresu politycznego dotyczą.

Legalność obsady Trybunału Konstytucyjnego nie może być zastępowana postulatem jak najszybszego zakończenia procedury obejmowania urzędu. Przeciwnie, właśnie doniosłość skutków wynikających z nieprawidłowego ukształtowania składu sądu konstytucyjnego przemawia za koniecznością ścisłego przestrzegania obowiązujących reguł oraz wyjaśnienia rzeczywistych przeszkód prawnych.

XVII. ŚRODEK TYMCZASOWY ETPC W SPRAWIE DZIURDA I INNI PRZECIWKO POLSCE

W pkt 25 opinii CDL-AD(2026)031 Komisja Wenecka powołuje się na zastosowany 5 maja 2026 r. przez Europejski Trybunał Praw Człowieka środek tymczasowy w sprawie Dziurda i inni przeciwko Polsce, nr 17392/26.

Należy jednak stanowczo podkreślić, że zastosowanie środka tymczasowego na podstawie reguły 39 Regulaminu ETPC nie jest równoznaczne z wydaniem ostatecznego wyroku stwierdzającego legalność wyboru skarżących na stanowiska sędziów Trybunału Konstytucyjnego ani skuteczność czynności przeprowadzonych 9 kwietnia 2026 r.

Środek ten ma charakter tymczasowy i ochronny, a jego zakres musi być oceniany zgodnie z treścią wydanego rozstrzygnięcia. Nie stanowi on samoistnej podstawy do zmiany polskiego ustawodawstwa, ustanowienia alternatywnej procedury ślubowania ani przyznania notariuszowi lub Marszałkowi Sejmu kompetencji ustawowo związanej z udziałem Prezydenta RP.

Niedopuszczalne jest wyprowadzanie z tymczasowego rozstrzygnięcia ETPC dalej idących skutków ustrojowych niż wynikające z jego rzeczywistego przedmiotu i treści. W szczególności nie może ono zastępować rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego Kpt 1/26 ani przesądzać o skuteczności ślubowania złożonego poza trybem określonym w art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

Znamienne jest również, że Komisja Wenecka odnotowuje środek tymczasowy dotyczący sytuacji czterech osób wybranych przez Sejm, nie przeprowadzając równie szczegółowej analizy zarzutów dotyczących wcześniejszego etapu procedury wyborczej, przedstawionych przez dr. Michała Skwarzyńskiego, członka Stowarzyszenia Veritas et Ius. W Służbie Narodowi.

Ochrona prawna nie może ograniczać się wyłącznie do interesów osób wybranych przez Sejm, z pominięciem konstytucyjnych praw pozostałych uczestników procedury oraz istniejących mechanizmów kontroli jej legalności.

XVIII. ANALIZA PRAWNOPORÓWNAWCZA KOMISJI WENECKIEJ

W pkt 38–57 opinii Komisja Wenecka przedstawia rozwiązania dotyczące ślubowania sędziów sądów konstytucyjnych w różnych państwach europejskich.

Obejmują one między innymi Austrię, Niemcy, Hiszpanię, Portugalię, Łotwę, Mołdawię, Chorwację, Czechy, Słowację, Ukrainę, Litwę, Albanię i Włochy.

Zestawienie wykazuje znaczne zróżnicowanie systemów prawnych.

W niektórych państwach ślubowanie odbiera głowa państwa.

W innych składane jest przed parlamentem albo sądem konstytucyjnym.

Niekiedy obowiązek ślubowania wynika bezpośrednio z Konstytucji, a w innych przypadkach z ustawy.

Nie istnieje więc jednolity europejski model tej procedury.

Szczególnego znaczenia nabiera przykład Mołdawii, w której ustawodawstwo przewiduje odrębny mechanizm zastępczy.

Rozwiązanie to pokazuje, że alternatywna procedura może zostać ustanowiona w drodze odpowiedniej regulacji prawnej.

Nie dowodzi jednak, że analogiczny mechanizm obowiązuje już w Polsce.

Analiza prawnoporównawcza może uzasadniać propozycję reformy, lecz nie zastępuje obowiązującej podstawy prawnej konkretnej czynności ustrojowej.

XIX. KONSTYTUCYJNE ZASADY LEGALIZMU, NADRZĘDNOŚCI KONSTYTUCJI I PODZIAŁU WŁADZ

Art. 2 Konstytucji RP ustanawia zasadę demokratycznego państwa prawnego.

Art. 7 przewiduje, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Art. 8 ustanawia zasadę nadrzędności Konstytucji.

Art. 10 określa podział i równowagę władz.

Art. 87 i art. 91 regulują system źródeł prawa oraz miejsce odpowiednich norm prawa międzynarodowego w polskim porządku prawnym.

Nie można interpretować tych zasad w sposób prowadzący do zastąpienia obowiązujących przepisów rozwiązaniami, których ustawodawca nie ustanowił.

W szczególności zasada współdziałania władz nie oznacza obowiązku rezygnacji przez Prezydenta z przysługujących mu instrumentów kontroli konstytucyjnej.

Nie może także uzasadniać przyznania innemu organowi kompetencji niewynikającej z prawa.

Konstytucyjna zasada legalizmu obowiązuje wszystkie organy państwa niezależnie od deklarowanego celu ich działania.

XX. GRANICE KOMPETENCJI KOMISJI WENECKIEJ

Komisja Wenecka pełni funkcję doradczą w systemie Rady Europy.

Jej opinie mogą mieć istotne znaczenie eksperckie i legislacyjne.

Nie stanowią jednak źródła prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej.

Nie są też wiążącymi rozstrzygnięciami krajowych sporów kompetencyjnych.

Komisja nie może samodzielnie ustanawiać nowego trybu ślubowania sędziów TK ani zastępować polskiego ustawodawcy.

Nie jest również organem właściwym do ostatecznego rozstrzygania o skuteczności poszczególnych czynności przeprowadzonych przed notariuszem lub Marszałkiem Sejmu.

Rekomendacje Komisji należy poddać krytycznej ocenie w świetle Konstytucji RP i obowiązujących ustaw.

Autorytet organu doradczego nie jest samoistnym źródłem kompetencji ustrojowych w polskim porządku prawnym.

XXI. SPRAWNOŚĆ FUNKCJONOWANIA TRYBUNAŁU A LEGALNOŚĆ JEGO OBSADY

Komisja Wenecka wskazuje na zagrożenia dla sprawności funkcjonowania TK, w szczególności możliwości orzekania w pełnym składzie, przydziału spraw oraz wykonywania zadań organizacyjnych.

Okoliczności te mają znaczenie ustrojowe.

Nie mogą jednak prowadzić do automatycznego pominięcia ustawowych wymagań dotyczących obsady stanowisk sędziowskich.

Należy uwzględnić zarówno ryzyko opóźnienia wykonywania funkcji przez Trybunał, jak i ryzyko dopuszczenia do orzekania osób, których status prawny pozostaje przedmiotem zasadniczego sporu.

Wadliwa obsada składu orzekającego może wywoływać daleko idące następstwa dla prawa do sądu i trwałości rozstrzygnięć.

Sprawność działania Trybunału oraz legalność jego składu powinny być chronione łącznie.

XXII. SYSTEMOWE GWARANCJE WYBORU SĘDZIÓW TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO

Stowarzyszenie zwraca uwagę na potrzebę ustanowienia bardziej szczegółowych i transparentnych gwarancji ustawowych dotyczących wyboru sędziów TK.

Powinny one obejmować zasady zgłaszania kandydatur, badania kwalifikacji, organizowania wysłuchań publicznych, ustalania indywidualnych kadencji oraz wyjaśniania poważnych wątpliwości prawnych.

W przekazanym stanowisku dr. Michała Skwarzyńskiego wskazano również na możliwość rozważenia wyboru sędziów większością kwalifikowaną trzech piątych głosów albo większością wyższą.

Rozwiązanie takie mogłoby sprzyjać uzyskiwaniu szerszego porozumienia parlamentarnego.

Wymagałoby jednak odpowiednich zmian prawa i rozważenia mechanizmu przeciwdziałającego trwałemu blokowaniu obsady TK.

Możliwe jest również rozważenie zmian konstytucyjnych w trybie art. 235 Konstytucji RP.

Regulacje takie mogłyby jednoznacznie określić charakter prawny ślubowania, termin jego odebrania, skutki bezczynności Prezydenta oraz właściwość organu rozstrzygającego wątpliwości związane z procedurą wyborczą.

Rozwiązanie systemowe powinno następować w odpowiedniej procedurze prawotwórczej, a nie w drodze doraźnego zastępowania istniejących przepisów.

Dr Michał Skwarzyński proponuje rozważenie większości kwalifikowanej trzech piątych głosów, ewentualnie większości wyższej, jako gwarancji szerszej legitymacji i niezależności sędziów TK od bieżącej większości parlamentarnej. Takie rozwiązanie powinno zostać połączone z mechanizmem antyimpasowym, aby wymóg porozumienia nie przekształcił się w narzędzie trwałego blokowania obsady stanowisk.

Obowiązujący art. 190 ust. 1 Regulaminu Sejmu przewiduje wybór bezwzględną większością głosów. Wiążące wprowadzenie odmiennego progu wymagałoby odpowiedniej zmiany obowiązujących regulacji z uwzględnieniem art. 194 ust. 1 Konstytucji RP. Rozwiązaniem dalej idącym byłaby zmiana Konstytucji w trybie art. 235, precyzująca w szczególności tryb wyboru, charakter ślubowania, termin jego odebrania, skutki bezczynności oraz organ właściwy do rozstrzygania odpowiednich sporów.

Pierwotne stanowisko Stowarzyszenia postulowało także określenie ustawowych standardów zgłaszania kandydatur, odpowiedniego terminu ich weryfikacji, publicznego wysłuchania, jednakowych zasad oceny oraz jasnego przyporządkowania kandydata do konkretnego wakatu i indywidualnej kadencji. Tylko rozwiązanie uprzednio ustanowione w prawidłowym trybie prawotwórczym może ograniczać powracające konflikty ustrojowe bez zastępowania prawa doraźnymi porozumieniami lub rekomendacjami.

XXIII. PRZYWRACANIE PRAWORZĄDNOŚCI NIE MOŻE OZNACZAĆ POMIJANIA OBOWIĄZUJĄCEGO PRAWA

Komisja Wenecka odwołuje się do potrzeby przywracania praworządności i przeciwdziałania impasom instytucjonalnym.

Wartości te zasługują na ochronę.

Nie mogą jednak stanowić samoistnej podstawy do tworzenia nowych kompetencji ani zastępowania ustawowych wymagań proceduralnych.

Nadrzędność Konstytucji wymaga poszanowania wszystkich jej norm, w tym norm dotyczących organów właściwych do rozstrzygania sporów ustrojowych.

Nie można zakładać, że doraźna potrzeba osiągnięcia określonego skutku instytucjonalnego usuwa konieczność wykazania prawnej podstawy działania.

Nie można przywracać praworządności poprzez relatywizowanie zasady legalizmu.

XXIV. ZASADNICZE ZARZUTY PRAWNE WOBEC OPINII KOMISJI WENECKIEJ CDL-AD(2026)031

W ocenie Stowarzyszenia Veritas et Ius. W Służbie Narodowi opinia Komisji Weneckiej CDL-AD(2026)031 zawiera zasadnicze uchybienia w zakresie kompletności analizy konstytucyjnoprawnej, oceny obowiązującego ustawodawstwa oraz uwzględnienia rzeczywistych okoliczności sporu dotyczącego obsady Trybunału Konstytucyjnego.

Stowarzyszenie formułuje następujące zastrzeżenia:

Pominięcie stanowiska dr. Michała Skwarzyńskiego, członka Stowarzyszenia Veritas et Ius. W Służbie Narodowi, uczestnika procedury wyboru sędziów TK z 13 marca 2026 r., oraz przedstawionych przez niego zarzutów dotyczących konstytucyjności normatywnych podstaw tej procedury, ochrony praw kandydatów i realizacji art. 60 Konstytucji RP. Komisja nie poddała tej argumentacji odrębnej analizie, mimo jej znaczenia dla oceny prawidłowości wyborów.
Brak merytorycznego odniesienia się do stanowiska informacyjno-prawnego przedstawionego Komisji przez Stowarzyszenie Veritas et Ius. W Służbie Narodowi oraz Stowarzyszenie Ad Vocem.
Pominięcie postępowania Ts 161/26 oraz niepełne rozważenie skutków postępowań Kpt 1/26 i K 3/26. Komisja w pkt 24 i 26 odnotowuje istnienie sporu kompetencyjnego oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2026 r., nie przedstawiając jednak kompleksowej analizy znaczenia tych postępowań dla legalności działań organów państwa i skuteczności czynności związanych z obejmowaniem urzędu sędziego TK.
Przyjęcie nieuprawnionej, zawężającej wykładni konstytucyjnej pozycji Prezydenta RP. W pkt 61, 63 oraz 70–74 Komisja przedstawia interpretację, która w ocenie Stowarzyszenia nie nadaje właściwego znaczenia obowiązkowi czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji, wynikającemu z art. 126 ust. 2 Konstytucji RP, oraz odpowiedzialności Prezydenta za legalność podejmowanych czynności urzędowych.
Błędna ocena znaczenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 2015 r., K 34/15. Komisja w pkt 70 przyznaje, że w wyjątkowych, obiektywnych i jednoznacznych okolicznościach dopuszczalne jest czasowe odroczenie odebrania ślubowania. Jednocześnie nie wykazuje w sposób dostatecznie przekonujący, dlaczego przedstawione jej zastrzeżenia dotyczące wyborów z marca 2026 r. nie mogły uzasadniać skorzystania przez Prezydenta RP z tej możliwości.
Brak wykazania bezprawnego lub nieuzasadnionego charakteru działania Prezydenta Karola Nawrockiego. Pomimo odnotowania w pkt 22 rzeczywistych zastrzeżeń dotyczących procedury wyborczej, identyfikacji wakatów, kadencji i kwalifikacji osób wybranych, Komisja nie przeprowadziła pełnej, zindywidualizowanej oceny tych okoliczności przed sformułowaniem wniosków przedstawionych w pkt 81 i 84.
Brak wskazania obowiązującej podstawy ustawowej zastępczej procedury ślubowania. W pkt 76–79 oraz 81, 83–84 i 98 Komisja dopuszcza alternatywne rozwiązanie, mimo że art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK przewiduje ślubowanie wobec Prezydenta RP. W ocenie Stowarzyszenia czynność notarialna, oświadczenie złożone przed Marszałkiem Sejmu ani późniejsze doręczenie dokumentu nie stanowią prawnie skutecznego substytutu ślubowania w obowiązującym trybie ustawowym.
Nieuprawnione ograniczenie znaczenia ustawowego rozróżnienia pomiędzy wyborem, kadencją, ślubowaniem, nawiązaniem stosunku służbowego i rozpoczęciem wykonywania obowiązków orzeczniczych. Komisja dostrzega te odrębności w pkt 58–62, jednak w pkt 81 określa rozróżnienie statusu sędziego i początku stosunku służbowego jako sztuczne. Stanowisko to, w ocenie Stowarzyszenia, nie uwzględnia należycie skutków prawnych określonych w art. 4 i 5 ustawy.
Niedostateczne uwzględnienie skutków wyroków Kp 3/24 i K 3/26. Komisja w pkt 20 i 26 odnotowuje te rozstrzygnięcia, lecz nie przedstawia wyczerpującej analizy znaczenia niewejścia w życie przepisów dotyczących zastępczego ślubowania oraz normatywnych konsekwencji sentencji wyroku K 3/26 dotyczącej konstytucyjnej pozycji Prezydenta RP.
Niewłaściwa ocena znaczenia art. 86 ust. 1 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. W pkt 24 Komisja wskazuje na ustawowy skutek zawieszający związany z wszczęciem postępowania w sprawie sporu kompetencyjnego, jednak w dalszej argumentacji nie nadaje należytego znaczenia wynikającym z tej regulacji konsekwencjom prawnym.
Brak pogłębionej analizy prawidłowości identyfikacji wakujących stanowisk oraz indywidualnego charakteru dziewięcioletnich kadencji sędziów TK. Komisja odnotowuje te zastrzeżenia w pkt 22 i 65, lecz nie przedstawia szczegółowej oceny ich znaczenia dla legalności procedury wyboru z 13 marca 2026 r.
Pominięcie konstytucyjnych praw pozostałych uczestników procedury wyborczej. Komisja nie przeprowadza odrębnej analizy prawa dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach, wynikającego z art. 60 Konstytucji RP, ani znaczenia zarzutów podniesionych przez dr. Michała Skwarzyńskiego, dotyczących gwarancji prawnych przysługujących kandydatom.
Pominięcie skutków skumulowania wyborów sędziów TK i ryzyka politycznej koncentracji procesu obsadzania Trybunału. Komisja przedstawia przebieg wyborów w pkt 21 i 27, jednak nie analizuje ich z perspektywy indywidualizacji kadencji, równowagi instytucjonalnej oraz ryzyka nadmiernego wpływu jednej większości parlamentarnej na skład organu sądownictwa konstytucyjnego.
Przypisanie nadmiernego znaczenia rozwiązaniom prawnoporównawczym. W pkt 38–57 Komisja szeroko omawia systemy innych państw, mimo że występujące w nich procedury zastępcze nie stanowią źródła prawa obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej. Rozwiązania przyjęte w innych porządkach prawnych nie mogą samodzielnie ustanawiać kompetencji organów polskiego państwa.
Brak właściwego rozgraniczenia skutków środka tymczasowego ETPC od rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Komisja w pkt 25 i 82 przywołuje środek tymczasowy zastosowany w sprawie Dziurda i inni przeciwko Polsce, nie wykazując jednak, aby rozstrzygnięcie to przesądzało legalność wyboru skarżących, skuteczność czynności z 9 kwietnia 2026 r. lub konstytucyjną dopuszczalność alternatywnego ślubowania.
Nieuprawnione przyznanie pierwszeństwa postulatowi sprawności instytucjonalnej nad obowiązującymi wymaganiami ustawowymi. Komisja w pkt 66–69 oraz 79–84 akcentuje potrzebę zapewnienia ciągłości funkcjonowania TK. W ocenie Stowarzyszenia cel ten nie może jednak samodzielnie uzasadniać pominięcia wymagań wynikających z art. 4 i 5 ustawy o statusie sędziów TK.
Wyprowadzanie aktualnej dopuszczalności procedury alternatywnej mimo niewejścia w życie przepisów ustawowych, które miały ją ustanowić. Komisja w pkt 76 i 83 wyraźnie odnotowuje, że regulacje dotyczące zastępczego ślubowania nie weszły w życie, a mimo to w pkt 81 i 84 przedstawia interpretację dopuszczającą rozwiązanie alternatywne. W ocenie Stowarzyszenia stanowi to nieuprawnione zastępowanie obowiązujących norm ustawowych konstrukcją interpretacyjną, której skutki nie zostały rozstrzygnięte przez właściwy organ konstytucyjny.
Naruszenie wymagań zasady legalizmu poprzez uzasadnianie odstąpienia od procedury ustawowej potrzebą osiągnięcia określonego rezultatu ustrojowego. W pkt 81–84 i 98 Komisja przyjmuje interpretację dopuszczającą alternatywne ślubowanie w celu zapewnienia możliwości wykonywania obowiązków orzeczniczych. W ocenie Stowarzyszenia celowościowe uzasadnienie takiego rozwiązania nie może zastępować podstawy prawnej wymaganej przez art. 7 Konstytucji RP.

W konsekwencji Stowarzyszenie stwierdza, że opinia Komisji Weneckiej CDL-AD(2026)031 nie przedstawia w pełni wszechstronnej i zrównoważonej oceny polskiego sporu konstytucyjnego. W szczególności pomija istotne stanowiska uczestników procedury wyborczej i organizacji społecznych, nie nadaje należytego znaczenia konstytucyjnej funkcji Prezydenta RP oraz dopuszcza rozwiązanie zastępcze, którego skuteczność Stowarzyszenie stanowczo kwestionuje na gruncie obowiązującego prawa polskiego.

W ocenie Stowarzyszenia selektywny sposób uwzględnienia przedstawionych argumentów i orzecznictwa, przy jednoczesnym wyraźnym uprzywilejowaniu rozwiązania odpowiadającego stanowisku strony rządowej, świadczy o niezachowaniu należytego dystansu analitycznego wobec uczestników sporu ustrojowego.

Tak sformułowana opinia Komisji nie może stanowić samoistnej podstawy do pomijania ustawowej procedury ślubowania, modyfikowania konstytucyjnych kompetencji Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ani przesądzania skuteczności czynności dokonanych 9 kwietnia 2026 r.

Stowarzyszenie wskazuje, że przedstawiona Komisji dokumentacja obejmowała również stanowisko dr. Michała Skwarzyńskiego i wcześniejsze stanowisko prawne Stowarzyszenia Veritas et Ius. W Służbie Narodowi dotyczące całości procesu kreacyjnego. W szczególności zwracano w nich uwagę na znaczenie nagrania i przebiegu posiedzenia komisji sejmowej nr 141, na potrzebę równoprawnego uwzględnienia perspektywy pozostałych kandydatów, na niezależne przedmioty postępowań Ts 161/26, Kpt 1/26 i K 3/26 oraz na niebezpieczeństwo politycznej sukcesji w procesie obsadzania Trybunału.

W ocenie Stowarzyszenia brak odrębnego rozważenia tych konkretnych argumentów osłabia kompletność opinii. Szczególnie doniosłe pozostaje to, że prawo do sądu ustanowionego ustawą wymaga oceny prawidłowości całego procesu kreacyjnego, a nie wyłącznie zapewnienia skuteczności ostatniego etapu obejmowania urzędu.

XXV. KONKLUZJA – NADRZĘDNOŚĆ KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, OCHRONA KONSTYTUCYJNYCH KOMPETENCJI PREZYDENTA RP ORAZ NIEDOPUSZCZALNOŚĆ ZASTĘPOWANIA OBOWIĄZUJĄCEGO PRAWA REKOMENDACJAMI KOMISJI WENECKIEJ

Stowarzyszenie Veritas et Ius. W Służbie Narodowi stanowczo podkreśla, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, a jej nadrzędność nie może być ograniczana ani relatywizowana w drodze opinii, zaleceń lub interpretacji formułowanych przez międzynarodowe organy doradcze. Zasada ta, wynikająca wprost z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi fundament suwerenności konstytucyjnej państwa, legalności działania jego organów oraz ochrony praw obywateli.

W ocenie Stowarzyszenia postępowanie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego w związku z procedurą ślubowania osób wybranych przez Sejm na stanowiska sędziów Trybunału Konstytucyjnego było prawnie i konstytucyjnie uzasadnione. Prezydent, działając w ramach funkcji określonej w art. 126 ust. 2 Konstytucji RP, był uprawniony do uwzględnienia rzeczywistych, poważnych i prawnie relewantnych wątpliwości dotyczących legalności procedury wyborczej, identyfikacji wakujących stanowisk, indywidualnego charakteru kadencji oraz spełnienia przez osoby wybrane ustawowych wymagań kwalifikacyjnych.

W ocenie Stowarzyszenia powzięcie takich wątpliwości nie tylko uzasadniało podjęcie działań zmierzających do ich wyjaśnienia, lecz wręcz wymagało od głowy państwa szczególnej staranności w wykonywaniu własnych kompetencji. Czuwanie nad przestrzeganiem Konstytucji nie może być sprowadzane do biernego wykonywania czynności urzędowych bez względu na istniejące przeszkody prawne.

Prezydent Karol Nawrocki nie ograniczył się przy tym do zakwestionowania określonych działań, lecz skorzystał z konstytucyjnie przewidzianej drogi rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego, inicjując postępowanie Kpt 1/26. W ocenie Stowarzyszenia stanowiło to przejaw odpowiedzialnego wykonywania obowiązków konstytucyjnych oraz poszanowania właściwości organów powołanych do rozstrzygania sporów ustrojowych.

Szczególne znaczenie ma również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2026 r., sygn. K 3/26, w którym zakwestionowano wykładnię art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego nakładającą na Prezydenta bezwarunkowy obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm. Rozstrzygnięcie to stanowi istotny argument prawny przeciwko sprowadzaniu konstytucyjnej pozycji Prezydenta RP do roli wyłącznie ceremonialnej.

Stowarzyszenie zdecydowanie sprzeciwia się przedstawianiu prawnie uzasadnionych działań Prezydenta, podejmowanych w celu ochrony Konstytucji i wyjaśnienia rzeczywistego sporu kompetencyjnego, jako bezprawnej odmowy wykonywania obowiązków ustrojowych. Taka kwalifikacja wymagałaby wykazania konkretnych przesłanek prawnych, a nie jedynie odwołania się do oczekiwanego rezultatu politycznego lub instytucjonalnego.

Równie stanowczo Stowarzyszenie kwestionuje skuteczność prawną czynności określanych jako zastępcze ślubowanie, przeprowadzonych 9 kwietnia 2026 r. przed notariuszem i z udziałem Marszałka Sejmu.

Obowiązująca ustawa jednoznacznie określa, że ślubowanie sędziego Trybunału Konstytucyjnego składane jest wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Ani notariusz, ani Marszałek Sejmu, ani żaden inny podmiot nie uzyskał ustawowej kompetencji do zastępowania Prezydenta w tej czynności.

Czynności dokonane z pominięciem ustawowo określonego organu nie stanowią prawidłowego ślubowania w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego i nie mogą samoistnie wywoływać skutków prawnych przewidzianych w art. 5 tej ustawy.

Nie można tworzyć kompetencji organów państwa w drodze praktyki politycznej, czynności notarialnych ani interpretacji formułowanych przez organ doradczy. Byłoby to sprzeczne z zasadą legalizmu wynikającą z art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Stowarzyszenie podkreśla również fundamentalne znaczenie argumentacji przedstawionej przez dr. Michała Skwarzyńskiego, członka Stowarzyszenia Veritas et Ius. W Służbie Narodowi, uczestnika procedury wyborczej, który wskazał na konieczność zbadania konstytucyjności jej normatywnych podstaw, przestrzegania praw kandydatów wynikających z art. 60 Konstytucji RP oraz znaczenia postępowań prowadzonych przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wskazuje również na stanowisko Stowarzyszenia Veritas Et Ius. W Służbie Narodowi do Komisji Weneckiej i stanowisko Stowarzyszenia Ad Vocem, które zostały całkowicie pominięte w wydanej opinii.

Pominięcie tych zagadnień prowadzi do niepełnego przedstawienia rzeczywistego charakteru sporu. Nie jest to bowiem wyłącznie konflikt dotyczący odebrania ślubowania, lecz także spór o legalność procedury wyborczej, konstytucyjne kompetencje organów państwa, ochronę praw uczestników postępowania oraz prawidłowość obsady sądu konstytucyjnego.

W ocenie Stowarzyszenia opinia Komisji Weneckiej CDL-AD(2026)031 nie spełnia wymogu wszechstronnej i zrównoważonej analizy tego sporu. Komisja nie nadała należytego znaczenia argumentacji prawnej przedstawionej przez uczestników procedury wyborczej i organizacje społeczne, a także konsekwencjom istniejących postępowań konstytucyjnych, a inne stanowiska stowarzyszeń zupełnie przemilczała.

Stowarzyszenie stwierdza, że Komisja Wenecka nie zachowała należytego dystansu analitycznego wobec stanowiska strony rządowej. Znajduje to odzwierciedlenie w selektywnym potraktowaniu argumentów prawnych, niedostatecznym uwzględnieniu konstytucyjnych kompetencji Prezydenta RP oraz przyznaniu pierwszeństwa rozwiązaniu umożliwiającemu obejście ustawowej procedury ślubowania.

W ocenie Stowarzyszenia konstrukcja opinii wskazuje na podporządkowanie zasadniczej części argumentacji kierunkowi rekomendacji zbieżnemu ze stanowiskiem strony rządowej, zamiast na wyczerpujące rozważenie wszystkich konkurencyjnych racji konstytucyjnych.

Autorytet Komisji Weneckiej nie może zastępować argumentacji prawnej, a jej rekomendacje nie mogą uzyskiwać pierwszeństwa przed obowiązującymi przepisami Konstytucji i ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Nie można również wykorzystywać orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ani Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej do przypisywania im rozstrzygnięć, których w rzeczywistości nie zawierają, w szczególności w zakresie skuteczności zastępczego ślubowania sędziów TK.

Wykonywanie zobowiązań międzynarodowych i unijnych wymaga uwzględnienia ich rzeczywistego zakresu, granic kompetencji powierzonych oraz konstytucyjnych zasad ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Stowarzyszenia niedopuszczalne jest wykorzystywanie zobowiązań europejskich jako samodzielnego uzasadnienia do kreowania nowych kompetencji krajowych organów państwa, których obowiązujące prawo im nie przyznaje.

Praworządność nie oznacza osiągania z góry założonego rezultatu za pomocą dowolnie dobranych instrumentów prawnych. Nie polega na zastępowaniu ustaw rekomendacjami ani na wybiórczym stosowaniu orzecznictwa w zależności od oczekiwanego rozstrzygnięcia.

Praworządność wymaga jednakowego poszanowania norm konstytucyjnych przez wszystkie organy władzy publicznej, niezależnie od aktualnego układu politycznego, oraz rzeczywistej ochrony kompetencji i praw wynikających z Konstytucji.

Stowarzyszenie Veritas et Ius. W Służbie Narodowi stoi zatem na stanowisku, że:

Działania Prezydenta Karola Nawrockiego znajdowały konstytucyjne uzasadnienie w obowiązku czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji RP i konieczności wyjaśnienia rzeczywistych wątpliwości prawnych.
Czynności przeprowadzone 9 kwietnia 2026 r. nie odpowiadały ustawowemu trybowi ślubowania wobec Prezydenta RP i w ocenie Stowarzyszenia nie wywołały skutków prawnych przewidzianych dla prawidłowego ślubowania.
Komisja Wenecka nie posiada kompetencji do ustanawiania alternatywnej procedury ślubowania ani do rozstrzygania ze skutkiem wiążącym sporów kompetencyjnych pomiędzy polskimi organami konstytucyjnymi.
Ocena legalności obsady Trybunału Konstytucyjnego wymaga uwzględnienia zarówno konstytucyjnych kompetencji Prezydenta, jak i praw uczestników procedury wyborczej, istniejących postępowań konstytucyjnych oraz obowiązujących wymagań ustawowych.
Opinia Komisji Weneckiej, w zakresie kwestionowanym przez Stowarzyszenie, nie stanowi podstawy prawnej do uznania skuteczności zastępczego ślubowania ani do przypisania Prezydentowi RP bezprawnego działania.

Stowarzyszenie stanowczo sprzeciwia się każdej próbie przedstawiania ochrony Konstytucji przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jako przeszkody w przywracaniu praworządności. Ochrona praworządności jest bowiem nierozerwalnie związana z respektowaniem konstytucyjnych kompetencji głowy państwa oraz z przestrzeganiem obowiązujących procedur prawnych.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej nie może być stosowana wybiórczo. Nie można powoływać się na jej nadrzędność wówczas, gdy służy to określonemu stanowisku, a następnie pomijać jej postanowień, gdy stoją na przeszkodzie realizacji zamierzonego rezultatu.

Żaden organ doradczy, żadna większość polityczna ani żaden doraźny cel ustrojowy nie mogą zastępować Konstytucji i ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

PRAWDZIWA PRAWORZĄDNOŚĆ WYMAGA POSZANOWANIA KONSTYTUCJI, A NIE DOSTOSOWYWANIA JEJ WYKŁADNI DO OCZEKIWANEGO REZULTATU.

W imieniu Stowarzyszenia

VERITAS ET IUS
W SŁUŻBIE NARODOWI

PREZES

PIOTR SCHAB