PODPOWIADAMY I DAJEMY NARZĘDZIE, ALE POZOSTAWIAMY KIEROWNIKOWI USC PEŁNĄ SAMODZIELNOŚĆ, OCENĘ I ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA ROZSTRZYGNIĘCIE.
WZÓR OPRACOWANY PRZEZ STOWARZYSZENIE VERITAS ET IUS. W SŁUŻBIE NARODOWI.
WERSJA SKRÓCONA.
KIEROWNIK URZĘDU STANU CYWILNEGO W […]
znak: […]
[…], dnia […] 2026 r.
DECYZJA
Na podstawie art. 107 pkt 1 i pkt 3 w zw. z art. 104 ust. 1–2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 7, art. 8 ust. 1 i 2, art. 18, art. 87 ust. 1 oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpoznaniu wniosku […] z dnia […] o dokonanie transkrypcji do rejestru stanu cywilnego zagranicznego dokumentu stanu cywilnego sporządzonego w […], dotyczącego związku zawartego przez […] i […],
odmawiam dokonania transkrypcji przedłożonego zagranicznego dokumentu stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego.
UZASADNIENIE
W dniu […] do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w […] wpłynął wniosek o dokonanie transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego stwierdzającego zawarcie w […] związku przez dwie osoby tej samej płci.
Zgodnie z art. 104 ust. 2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego transkrypcja polega na wiernym i literalnym przeniesieniu treści zagranicznego dokumentu stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego.
Nie oznacza to jednak, że każdy zagraniczny dokument określony w państwie jego wystawienia jako akt małżeństwa podlega automatycznemu przeniesieniu do polskiego rejestru.
Ustawodawca w art. 107 p.a.s.c. ustanowił bezwzględne przesłanki odmowy transkrypcji.
1. Ustawowe pojęcie małżeństwa
Stosownie do art. 1 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
„Małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i kobieta (…) złożą (…) oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński.”
Prawo o aktach stanu cywilnego ma w tym zakresie charakter rejestracyjny i nie kreuje odrębnej od prawa rodzinnego definicji małżeństwa.
Rejestr stanu cywilnego służy bowiem dokumentowaniu zdarzeń i stosunków prawnych określonych przez przepisy prawa materialnego, a nie kreowaniu nowych instytucji prawa rodzinnego.
Zmiana technicznego wzoru dokumentu wydawanego z rejestru stanu cywilnego nie może zatem prowadzić do zmiany ustawowej treści instytucji małżeństwa.
2. Art. 107 pkt 1 Prawa o aktach stanu cywilnego
Zgodnie z art. 107 pkt 1 p.a.s.c. kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia dokonania transkrypcji między innymi wtedy, gdy zagraniczny dokument potwierdza zdarzenie inne niż urodzenie, małżeństwo lub zgon.
Pojęcia „małżeństwo” użytego w tym przepisie nie można interpretować w oderwaniu od podstawowej regulacji tej instytucji zawartej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.
Skoro art. 1 § 1 k.r.o. określa małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, zagraniczny dokument dotyczący sformalizowanego związku dwóch osób tej samej płci nie stwierdza małżeństwa w znaczeniu, jakie pojęciu temu nadaje polski ustawodawca.
Z tego względu zachodzi przesłanka określona w art. 107 pkt 1 p.a.s.c.
3. Podstawowe zasady porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej
Niezależnie od powyższego zastosowanie znajduje art. 107 pkt 3 p.a.s.c.
Zgodnie z art. 18 Konstytucji RP małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny znajduje się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej.
Przepis ten powinien być odczytywany łącznie z art. 1 § 1 k.r.o. i stanowi konstytucyjny element konstrukcji małżeństwa obowiązującej w polskim porządku prawnym.
Dokonanie transkrypcji nie stanowi wyłącznie czynności technicznej.
W wyniku transkrypcji powstaje bowiem polski akt stanu cywilnego, posiadający skutki i szczególną moc dowodową przewidziane przez ustawę.
Organ administracji nie może przez czynność rejestracyjną doprowadzić do powstania w polskim rejestrze aktu stanu cywilnego dokumentującego instytucję jako „małżeństwo”, jeżeli jej elementy konstrukcyjne nie odpowiadają instytucji małżeństwa określonej przez przepisy prawa krajowego.
4. Zmiana wzoru dokumentu nie zmienia ustawy
Organ uwzględnił rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z dnia 22 maja 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego.
Rozporządzenie to zmieniło techniczny wzór dokumentów, wprowadzając możliwość wyboru oznaczenia „Mężczyzna/Kobieta” w odniesieniu do obu osób wskazanych w odpisie aktu.
Zmiana wzoru dokumentu nie stanowi jednak zmiany przepisów prawa materialnego określających przesłanki dokonania transkrypcji.
Akt wykonawczy wydany na podstawie art. 92 ust. 1 Konstytucji nie może modyfikować regulacji ustawowej ani kreować instytucji prawnej, której ustawa nie przewiduje.
W szczególności rozporządzenie dotyczące wzoru dokumentu nie może uchylać ani ograniczać obowiązku zastosowania art. 107 p.a.s.c.
5. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 lipca 2026 r., sygn. U 2/26
Organ uwzględnił również rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lipca 2026 r., sygn. U 2/26, odnoszące się do rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z dnia 22 maja 2026 r.
Trybunał stwierdził niezgodność regulacji w zakresie, w jakim poprzez zmianę wzorów dokumentów umożliwia ona sporządzanie dokumentów dotyczących małżeństw zawartych przez osoby tej samej płci, z konstytucyjnymi zasadami dotyczącymi małżeństwa oraz granicami upoważnienia do wydania aktu wykonawczego.
Rozstrzygnięcie to dodatkowo potwierdza, że sama zmiana wzoru dokumentu nie może stanowić samoistnej podstawy do rozszerzenia zakresu instytucji regulowanej ustawą.
6. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego
Organowi znane są wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 maja 2026 r., w tym wyrok w sprawie II OSK 2070/23, w których przyjęto odmienną wykładnię dotyczącą dopuszczalności transkrypcji zagranicznych dokumentów odnoszących się do związków osób tej samej płci.
Orzeczenia te zostały uwzględnione przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy.
Nie eliminują one jednak ustawowego obowiązku samodzielnego rozpoznania przez organ przesłanek określonych w art. 107 p.a.s.c., w szczególności w aktualnym stanie normatywnym, uwzględniającym rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie U 2/26.
Co więcej, również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowana jest argumentacja wskazująca, że art. 107 pkt 1 p.a.s.c. stanowi samodzielną podstawę odmowy transkrypcji dokumentu stwierdzającego związek osób tej samej płci, ze względu na ustawowe znaczenie pojęcia małżeństwa.
7. Konkluzja
Kierownik urzędu stanu cywilnego jest organem zobowiązanym do działania na podstawie i w granicach prawa.
Nie jest rolą organu administracji dokonywanie, poprzez techniczną czynność rejestracyjną lub zastosowanie wzoru dokumentu określonego w rozporządzeniu, zmian w zakresie instytucji prawa rodzinnego zastrzeżonych dla ustawodawcy oraz ustrojodawcy.
Wobec powyższego spełnione zostały ustawowe przesłanki odmowy dokonania transkrypcji.
Orzeczono zatem jak w sentencji.
POUCZENIE
Od niniejszej decyzji służy stronie odwołanie do Wojewody […] za pośrednictwem Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w […], w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.
Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego
……………………………………
[UWAGA DO ZASTOSOWANIA W PRAKTYCE]
Jeżeli w dacie wydania decyzji wyrok U 2/26 nadal nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, uzasadnienie decyzji powinno wyraźnie odnotować tę okoliczność i odrębnie przedstawić stanowisko organu co do znaczenia niepromulgowanego rozstrzygnięcia.
Nie należy przemilczać problemu publikacji wyroku.